ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ FREIBURG

Ελληνογερμανικό Γλωσσάριο Εκκλησιαστικών όρων

Μπορείτε να βρείτε τα εκκλησιαστικά λήμματα στο λεξικό του ιστολογίου ψάχνοντας τη λέξη από το αλφάβητο πιο κάτω πατώντας πάνω στο αρχικό γράμμα της λέξης που ψάχνετε.
Το λεξικό θα εμπλουτίζεται συνεχώς.

Α | Β | Γ | Δ | Ε | Ζ | Η | Θ | Ι | Κ | Λ | Μ | Ν | Ξ | Ο | Π | Ρ | Σ | Τ | Υ | Φ | Χ | Ψ | Ω

Α
Άβατον / Unzugänglich : Είναι ο Ιερὸς τόπος, στον οποίο δεν μπορεί κάποιος να εισέλθει. Το άβατον σε ένα αντρικό μοναστήρι είναι η Μονὴ στην οποία απαγορεύεται η είσοδος γυναικών και αντίθετα σε γυναικείες Μονές στις οποίες απαγορεύεται η είσοδος ανδρών.
Υπάρχει το Άβατον του Αγίου Όρους.
Άβατον σε άνδρες και γυναίκες είναι και το Άγιo Βήμα των Ιερών Ναών στο οποίο πρέπει να εισέρχονται ΜΟΝΟ όσοι έχουν ειδικὴ άδεια για να υπηρετήσουν τον Λειτουργὸ Ιερέα.
Αγγελολογία: είναι ο ειδικός κλάδος της Δογματικής Θεολογίας που συστηματικά μελετά και ερμηνεύει τη φύση, τη δημιουργία, τη δράση και την ιεραρχία των Αγγέλων, όπως αυτά αποκαλύπτονται στην Αγία Γραφή και την Ιερά Παράδοση.
Άγγελος είναι ένα ασώματο, πνευματικό ον, δημιούργημα του Θεού, που λειτουργεί ως αγγελιοφόρος Του προς τους ανθρώπους και ως ακατάπαυστος δοξολογητής Του στον ουρανό.
Αγιασμός / Die Segnung (ή die Wasserweihe): είναι η ειδική ακολουθία της Εκκλησίας κατά την οποία, με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος, καθαγιάζεται το νερό και αποκτά θεραπευτικές και καθαρτικές ιδιότητες. Μεγάλος Αγιασμός: Τελείται μόνο τα Θεοφάνεια(5 και 6 Ιανουαρίου). Το νερό αυτό φυλάσσεται όλο το χρόνο στο ναό και οι πιστοί το πίνουν σε εξαιρετικές περιπτώσεις (ασθένειες, πνευματική ενίσχυση) με πνευματική προετοιμασία. Ενώ Μικρός Αγιασμός: Τελείται την πρώτη ημέρα κάθε μήνα, σε εγκαίνια, σε σπίτια, σε σχολεία (στην έναρξη της χρονιάς) ή σε περιόδους αναγκών.
Αγία Τράπεζα / Der Altar είναι το ιερότερο σημείο του ναού. Συμβολίζει τον Τάφο του Χριστού και τον Θρόνο της Θείας Μεγαλειότητος. Πάνω της τελείται το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, μετατρέποντας τον άρτο και τον οίνο σε Σώμα και Αίμα του Κυρίου.
Άγιο Ευχέλαιο
Αγιολόγιο / Das Heiligenverzeichnis :  είναι το βιβλίο που περιέχει τον βίο και το μαρτύριο των Αγίων.
Άγιο Μύρο
Άγιος Δίσκος (ή Άγιο Δισκάριο) /Die Patene : Είναι ένας μικρός, αβαθής, στρογγυλός δίσκος με βάση. Κατά την τελετή της Προσκομιδής, πάνω σε αυτόν τοποθετείται ο «Αμνός» (το κομμάτι του πρόσφορου) που συμβολίζει το Άγιο Σώμα του Χριστού. Συμβολίζει επίσης τη φάτνη της Βηθλεέμ και τον Σταυρό του Μαρτυρίου.
Άγιος σπόγγος / Der heilige Schwamm: είναι το σφουγγάρι με το οποίο ο ιερέας καθαρίζει το Άγιο Δισκάριο και το Άγιο Ποτήριο.
Αίνοι / Die Änoi (Die Lobpsalmen): Οι τελευταίοι ψαλμοί του Όρθρου (148, 149, 150) που υμνούν και δοξάζουν τον Θεό.
Αίρεση /Die Häresie : Η παρέκκλιση από την ορθόδοξη πίστη.
Ακάθιστος Ύμνος /Der Akathist an die Gottesmutter Κοντάκιο προς τιμήν της Θεοτόκου που ψάλλεται τις πέντε πρώτες
εβδομάδες της Τεσσαρακοστής και αποτελείται από 24 οίκους με αλφαβητική ακροστιχίδα.
Προοίμιό του είναι το γνωστό «Τῇ ὑπερμάχῳ Στρατηγῷ». ΣΥΝ. Χαιρετισμοί.
Ακηδία /Die Acedia : Με τη στενή έννοια είναι η αμέλεια, η αφροντισιά, η αδιαφορία, η παραίτηση από κάθε πνευματική εργασία (ψαλμωδία, προσευχή, εκκλησιασμό, πνευματική μελέτη, εκτέλεση κανόνα κ.λπ.). Μια αίσθηση ότι τίποτα δεν έχει νόημα, συνοδευόμενη από μια διαρκή τάση για φυγή ή αναζήτηση εύκολης διασκέδασης. Με την ευρύτερη έννοια είναι η γενική ψυχοσωματική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αρνητική τοποθέτηση του ανθρώπου στη ζωή: αϋπνία, ανορεξία, απελπισία, μελαγχολία, ‘συγκεχυμένες’ σκέψεις και τάση αυτοκαταστροφής.
Ακολουθία / Der Gottesdienst είναι η Ιερή τελετή που «ακολουθεί» ορισμένη τάξη και είναι λατρευτική εκδήλωση αυτοτελής και γίνεται στον Ναό (ή αλλού).
Ακρίβεια : είναι η θεολογική και νομική αρχή της πιστής, αυστηρής και απαρέγκλιτης τήρησης των Ιερών Κανόνων και των δογμάτων της Εκκλησίας.
Άκτιστο Φως: (ή Θαβώρειο Φως) είναι η ορατή, εμπειρική φανέρωση της θείας δόξας και της παρουσίας του Θεού, η οποία δεν ανήκει στον υλικό κόσμο (δεν είναι κτιστή), αλλά εκπορεύεται από την ίδια την αιώνια και αδημιούργητη φύση Του. Αποτελεί το κεντρικό σημείο αναφοράς της ορθόδοξης μυστικής θεολογίας και του Ησυχασμού.
Αλληλούια / Halleluja : Η εξελληνισμένη έκφραση «αλληλούια» (αρχ. «ἀλληλούϊα») προέρχεται από τη εβραϊκή κραυγή αγαλλίασης Χαλελουγιά, κατά γράμμα αποτελεί προτροπή προς ομάδα ανθρώπων να «αινέσουν τον Κύριο». Στην Αγία Γραφή αυτός ο όρος χρησιμοποιείται 28 φορές. Οι μεταφράσεις έχουν αποδώσει αυτή την έκφραση δοξολογίας ως«Τιμώ τον Κύριο», και για την πλειονότητα των Χριστιανών αποτελεί έκφραση ιδιαίτερου λατρείας προς τον Θεό.
Αλληλουάριο (ή Αλληλουϊάριο) / Das Allelujarion : είναι ο βιβλικός ή ψαλμικός ύμνος που ψάλλεται στη Θεία Λειτουργία αμέσως μετά την ανάγνωση του Αποστόλου και ακριβώς πριν από την ανάγνωση του Ιερού Ευαγγελίου. Στις μέρες μας, η ψαλμωδία έχει συντμηθεί. Στις περισσότερες ενορίες ψάλλεται πλέον μόνο το τριπλό «Αλληλούια» (συνήθως τρεις φορές). Ωστόσο, σε μοναστήρια και αγρυπνίες (π.χ. στο Άγιο Όρος) διατηρείται η παλαιά παράδοση, όπου ψάλλονται και οι ενδιάμεσοι ψαλμικοί στίχοι σε αργό, μεγαλοπρεπές μέλος.
Αμαρτία / Die Sünde: είναι η διακοπή των σχέσεων του ανθρώπου με τον Θεό, που γίνεται με λόγια, με έργα ή με τη διάνοια. Είναι η ανυπακοή του πλάσματος προς τον Πλάστη. Το αντίδοτο στην αμαρτία είναι η Μετάνοια (η αλλαγή του νοός/τρόπου σκέψης) η οποία σφραγίζεται στο Μυστήριο της Εξομολόγησης.
Άμβωνας / Die Kanzel (Der Ambo) : είναι το υπερυψωμένο σημείο για το Κήρυγμα. Δημιουργήθηκε από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια, όπου έπρεπε ο αναγνώστης του ευαγγελίου και οι ψάλτες να είναι ορατοί απ’ όλους τους πιστούς. Ο άμβωνας συμβολίζει τον τάφο του Χριστού και ο διάκονος τον άγγελο της Αναστάσεως (Μάρκ. ιστ΄ 6).
Αμνός (που σημαίνει «αρνί») είναι το κεντρικό, τετράγωνο κομμάτι που φέρει τα ανάγλυφα γράμματα ΙΣ ΧΣ ΝΙ ΚΑ (Ιησούς Χριστός Νικά) και κόβει ο ιερέας από το σφράγισμα του προσφόρου κατά την Προσκομιδή. Συμβολίζει τον ίδιο τον Ιησού Χριστό, ο Οποίος θυσιάστηκε για τη σωτηρία των ανθρώπων σαν αθώο αρνί.
Αμήν είναι μία από τις πιο γνωστές και συχνά επαναλαμβανόμενες λέξεις στη χριστιανική λατρεία που σημαίνει ναι, βέβαια, μακάρι, σίγουρα, είθε να γίνει, γένοιτο .Είναι εβραϊκής προέλευσης και η ρίζα της σημαίνει σταθερότητα, ασφάλεια, εμπιστοσύνη και αλήθεια. Στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας, το «Αμήν» δεν είναι απλώς μια τυπική λέξη που σηματοδοτεί το τέλος μιας προσευχής, αλλά έχει βαθύτατο θεολογικό περιεχόμενο. Όταν κανείς λέει Αμήν, διακηρύσσει ότι θεωρεί αληθινό αυτό που μόλις ειπώθηκε, έτσι ώστε να επιβεβαιώνει μια πρόταση, ή να μετέχει, με αυτή τη λέξη, σε μια προσευχή.
Άμωμος: είναι ο 118ος Ψαλμός του Δαυίδ, ο οποίος ξεκινά με τη φράση: «Μακάριοι οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου» (Μακάριοι είναι όσοι βαδίζουν στη ζωή τους χωρίς ψεγάδι, ακολουθώντας τον νόμο του Κυρίου). Είναι ο μεγαλύτερος ψαλμός της Αγίας Γραφής, αποτελούμενος από 176 στίχους. Διαβάζεται στο Μεσονύκτικό, στις κηδείες και στις Παννυχίδες.
Αναβαθμοί:  είναι μια ομάδα ειδικών τροπαρίων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, οι οποίοι ψάλλονται κατά την ακολουθία του Όρθρου της Κυριακής (και ορισμένων μεγάλων εορτών), αμέσως πριν από το Προκείμενο και την ανάγνωση του Εωθινού Ευαγγελίου. Οι ωδές αυτές ψαλλόμενες στις Εκκλησίες συμβολίζουν την ψυχική ανάταση των χριστιανών όχι στο Ναό τον επίγειο, αλλά σ’αυτόν τον αχειροποίητο Ναό του Θεού, τον Ουράνιο.
Ανάγνωσμα: Περικοπή από τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, από τις Επιστολές (ή Πράξεις) και το Ιερό Ευαγγέλιο που διαβάζεται μεγαλόφωνα προς το εκκλησίασμα κατά τη διάρκεια στις Ακολουθίες της Εκκλησίας και στη Θεία Λειτουργία.
Αναγνώστης: είναι ο πρώτος και εισαγωγικός βαθμός του κατώτερου κλήρου στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Πρόκειται για έναν λαϊκό άνδρα που λαμβάνει ειδική ευλογία από τον Επίσκοπο, μέσω μιας σύντομης τελετής που ονομάζεται Χειροθεσία (και όχι Χειροτονία, καθώς δεν εισέρχεται στο Ιερό Βήμα ως ανώτερος κληρικός). Είναι επιφορτισμένος με την ανάγνωση των διαφόρων αναγνωσμάτων της Λατρείας μας.
Ανάθεμα ή Αναθεματισμός: Η επίσημη καταδίκη και ο πλήρης αφορισμός και αποκλεισμός από το σώμα της Εκκλησίας προσώπων που διδάσκουν αιρέσεις και αρνούνται να μετανοήσουν.
Ανακομιδή: είναι η εκταφή των οστών για μεταφορά των λειψάνων ενός Αγίου στον τόπο ή στο Ναό του Αγίου.
Ανάμα ή Νάμα: Το κατάλληλο κόκκινο κρασί που προσφέρεται για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας.
Αναστασιματάριο: είναι ένα από τα πιο βασικά και χρησιμότερα μουσικά βιβλία της Ψαλτικής Τέχνης (Βυζαντινής Μουσικής) στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Περιέχει τους Αναστάσιμους Ύμνους ολόκληρου του έτους, δηλαδή τους ύμνους που αναφέρονται στην Ανάσταση του Χριστού και ψάλλονται κατά τον Εσπερινό του Σαββάτου και τον Όρθρο της Κυριακής.
Ανάσταση νεκρών /die Auferstehung der Toten : αποτελεί το κεντρικότερο δόγμα και το θεμέλιο της χριστιανικής πίστης. Σύμφωνα με την ορθόδοξη θεολογία, κατά τη Δευτέρα Παρουσία, τα σώματα όλων των ανθρώπων που έχουν πεθάνει θα επανέλθουν στη ζωή και θα ενωθούν ξανά με τις ψυχές τους
Αναφορά (ή Θεία Αναφορά) / Das Hochgebet: Το κεντρικότερο και πιο ιερό σημείο της Θείας Λειτουργίας, κατά το οποίο γίνεται η καθαγίαση του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού.
Αντερί / Das Untergewand: (ή αντερίο, επίσημα ζωστικό) είναι το εσωτερικό μαύρο ράσο με τα στενά μανίκια που φορούν οι ορθόδοξοι κληρικοί (διάκονοι, ιερείς, επίσκοποι) και οι μοναχοί στην καθημερινή τους ζωή. Αποτελεί το βασικό και απαραίτητο ένδυμα κάθε ρασοφόρου, πάνω από το οποίο τοποθετούνται τα υπόλοιπα ιερά άμφια ή το εξωτερικό ράσο (το εξώρασο με τα φαρδιά μανίκια).
Αντίδωρο: Ευλογημένος άρτος που μοιράζεται στο τέλος της Θείας Λειτουργίας. Από το αντί + δώρο. Σημαίνει το αντίστοιχο δώρο για όσους δεν κοινώνησαν. Όσοι κοινωνούν το λαμβάνουν μόνοι τους και το τρώνε αμέσως για να κατέβουν μέσα τους μαζί με αυτό και τυχόν εναπομείναντες στο στόμα τους Μαργαρίτες.
Αντιμήνσιο / Das Antimension: Μεταξωτό ή λινό ύφασμα με την παράσταση της Ταφής του Χριστού, που απλώνεται πάνω στην Αγία Τράπεζα, το οποίο έχει ραμμένα λείψανα μαρτύρων. Χωρίς αυτό δεν μπορεί να τελεστεί Θεία Λειτουργία. Φέρει την παράσταση της Άκρας Ταπείνωσης, και περιμετρικά φέρει επιγραφή που δηλώνει ακριβώς την χρήση του: «ΘΥΣΙΑΣΤΗΡΙΟΝ ΘΕΙΟΝ ΚΑΙ ΙΕΡΟΝ ΑΓΙΑΣΘΕΝ ΕΙΣ ΤΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΝ ΕΠ’ ΑΥΤΟΥ ΤΗΝ ΘΕΙΑΝ ΚΑΙ ΙΕΡΑΝ ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΑΝ ΕΝ ΠΑΝΤΙ ΤΟΠΩι ΤΗΣ ΔΕΣΠΟΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ».
Αντίφωνο: Ύμνοι που ψάλλονται εναλλάξ από τον δεξιό και τον αριστερό χορό (ψάλτες).
Απάθεια: είναι μια δυναμική κατάσταση πνευματικής υγείας και ελευθερίας, κατά την οποία η ψυχή έχει θεραπευτεί από τα πάθη. Είναι η δωρεά του Θεού στον άνθρωπο που αγωνίζεται φιλοπόνως με νηστεία, προσευχή, αγρυπνία, σιωπή και ιδιαιτέρως με την ταπεινοφροσύνη.
Απαρχές: (από τη λέξη απαρχή που σημαίνει η αρχή, το πρώτο μέρος μιας σοδειάς ή μιας προσφοράς) αναφέρονται στις πρώτες και καλύτερες προσφορές που προσφέρουν οι πιστοί στον Θεό ως ένδειξη ευγνωμοσύνης.
Απόδοση Εορτής: Η ολοκλήρωση του κύκλου μιας μεγάλης γιορτής (συνήθως 8 ημέρες μετά), όπου η ακολουθία ψάλλεται ξανά σχεδόν ίδια με την ημέρα της εορτής.
Απόλυση: Η σύντομη προσευχή του ιερέα στο τέλος κάθε ακολουθίας με την οποία επιτρέπεται στους πιστούς να αποχωρήσουν.
Απόστιχα: είναι μια ειδική ομάδα τροπαρίων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, τα οποία ψάλλονται προς το τέλος του Εσπερινού μετά τα Πληρωτικά και του Όρθρου της καθημερινής προ της απολύσεως (ή της Κυριακής) όπου πρώτα λέγεται ο ύμνος και μετά ακολουθεί ο στίχος.
Αποστολικές Διαταγές: ή Διαταγαί των Αγίων Αποστόλων, είναι μια εξαιρετικά σημαντική πρώιμη χριστιανική συλλογή κειμένων σε οκτώ βιβλία, η οποία συντάχθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα (περίπου το 380 μ.Χ.) στην Αντιόχεια της Συρίας. Η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος (692 μ.Χ.) απέρριψε το μεγαλύτερο μέρος του έργου. Αντίθετα επικύρωσε ως απολύτως αυθεντικό μόνο το τελευταίο τμήμα του 8ου βιβλίου, το οποίο περιλαμβάνει τους 85 «Κανόνες των Αγίων Αποστόλων». Αυτοί οι 85 κανόνες αποτελούν μέχρι σήμερα θεμέλιο του Εκκλησιαστικού Δικαίου και περιλαμβάνονται στο Ιερό Πηδάλιο.
Αποστολικοί Πατέρες: είναι μια ομάδα σπουδαίων χριστιανών συγγραφέων, Θεολόγων και Επισκόπων που έζησαν και έδρασαν στα τέλη του 1ου και στο πρώτο μισό του 2ου αιώνα μ.Χ..Ονομάζονται έτσι επειδή είχαν την εξαιρετική ευλογία να γνωρίσουν προσωπικά, να μαθητεύσουν δίπλα ή να επηρεαστούν άμεσα από τους Ίδιους τους Αγίους Αποστόλους.
Απόστολος: Περιέχει τις Πράξεις και τις Επιστολές των Αποστόλων για τις καθημερινές αναγνώσεις.
Απόταξη είναι η επίσημη πράξη απαρνήσεως και αποβολής του Σατανά κατά την πρώτη φάση του Μυστηρίου του Βαπτίσματος. Αποτελεί το πρακτικό και λεκτικό κομμάτι των αφορκισμών.
Αποφατισμός (Αποφατική Θεολογία)
Αρτοκλασία: είναι μια πολύ αγαπητή λειτουργική πράξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τελείται κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Εσπερινού στις πανηγύρεις των Ιερών Ναών, στις αγρυπνίες, καθώς και στο τέλος της Όρθρου ή της Θείας Λειτουργίας, προς τιμήν κάποιου Αγίου ή δεσποτικής/θεομητορικής εορτής. Είναι η Αγιαστική πράξη και η τελετή ευλογίας των βασικών προϊόντων της γης (σίτου, οίνου και ελαίου) σ’ανάμνηση της ευλογίας των πέντε άρτων από τον Χριστό (Ματ.ιδ΄,19-20).
Άρτος του Ουρανού: (ή «Άρτος ο εκ του ουρανού καταβάς») αναφέρεται άμεσα και αποκλειστικά στο Πρόσωπο του Ιησού Χριστού και, κατ’ επέκταση, στο Μυστήριο της Θείας Κοινωνίας (Θείας Ευχαριστίας).
Αρχιμανδρίτης: Τιμητικός τίτλος που δίνεται σε άγαμους ιερείς (μοναχούς). Σημαίνει «αρχηγός της μάνδρας» (μοναστηριού).
Αρχονταρίκι: Ο χώρος υποδοχής και φιλοξενίας των προσκυνητών σε ένα μοναστήρι.
Ασκητής: Από το ρήμα ασκώ (γυμνάζω). Σημαίνει αυτόν που γυμνάζει την ψυχή του με στερήσεις και τη θέλησή του με δύναμη για να νικήσει τα πάθη. Ο ασκητής δεν στερείται τα αγαθά επειδή τα θεωρεί κακά, αλλά επειδή θέλει να ελευθερώσει την ψυχή του από την εξάρτηση των υλικών πραγμάτων. Στόχος του είναι η κάθαρση της καρδιάς και η ένωση με τον Θεό.
Ασπασμός της Αγάπης (ή «Ειρηνικός Ασπασμός») είναι μια πανάρχαια λειτουργική πράξη, η οποία γίνεται αμέσως μετά τη Μεγάλη Είσοδο και πριν από την απαγγελία του «Πιστεύω» (του Συμβόλου της Πίστεως). Σκοπός του είναι η φανέρωση της ενότητας, της συγχώρεσης και της αγάπης μεταξύ των μελών της Εκκλησίας, ώστε να μπορούν να συμμετάσχουν με καθαρή καρδιά στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.
Σήμερα, αυτό γίνεται κυρίως συμβολικά με την προτροπή του διακόνου «Αγαπήσωμεν αλλήλους, ίνα εν ομονοία ομολογήσωμεν» και τη νοερή συγχώρεση όλων. Σε κάποιες ενορίες ή μοναστήρια, οι πιστοί δίνουν μια σύντομη χειραψία ή ελαφριά υπόκλιση στους διπλανούς τους.
Αστερίσκος: Μεταλλικό σκεύος σε σχήμα σταυρού (δύο τόξα ενωμένα) που τοποθετείται πάνω στο Δισκάριο για να μην ακουμπά το κάλυμμα τον Άγιο Άρτο.
Αυτοκέφαλη Εκκλησία: Τοπική Ορθόδοξη Εκκλησία που είναι διοικητικά ανεξάρτητη και εκλέγει η ίδια τον Προκαθήμενό της.
Αφορκισμοί (ή εξορκισμοί της βαπτίσεως) είναι οι ειδικές ευχές που διαβάζει ο ιερέας στην αρχή του μυστηρίου του Βαπτίσματος. Συμβολίζουν την αποδίωξη του Σατανά και των πονηρών πνευμάτων από τον άνθρωπο, ώστε αυτός να ελευθερωθεί και να υποδεχθεί το Άγιο Πνεύμα.

Β
Βαΐα : (από τη λέξη βάϊον που σημαίνει το κλαδί του φοίνικα) είναι τα κλαδιά των δέντρων –κυρίως φοινίκων, ελιάς, δάφνης ή ιτιάς– τα οποία χρησιμοποιούνται στην Ορθόδοξη Εκκλησία κατά την Κυριακή των Βαΐων.
Βάπτισμα / die Taufe : Είναι το πρώτο και βασικὸ τελετουργικό Ιερὸ Μυστήριο της Χριστιανικής Εκκλησίας, με την χρήση νερού ως συμβόλου εξαγνισμού, που σηματοδοτεί την εισαγωγή του πιστού στο σώμα της εκκλησίας. Σύμφωνα με τον Ευαγγελιστή Ιωάννη «ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ».
Κατά το μυστήριο αυτό ο βαπτιζόμενος σε αγιασμένο νερό τρεις φορές στο όνομα της Αγίας Τριάδας, απαλλάσσεται από το προπατορικό αμάρτημα και γίνεται γνήσιο μέλος της Εκκλησίας. Η βάπτιση καθιερώθηκε ως μυστήριο από τον ίδιο τον Ιησού, που παράγγειλε στους μαθητές του: “πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος”.
Βασιλεία του Θεού (ή Βασιλεία των Ουρανών) είναι η κεντρική διδασκαλία του Ιησού Χριστού στα Ευαγγέλια και δεν αναφέρεται σε ένα γεωγραφικό ή επίγειο κράτος, αλλά στην κυριαρχία της θείας αγάπης, της ειρήνης και της δικαιοσύνης στις καρδιές των ανθρώπων και σε ολόκληρη τη δημιουργία.
Βασιλική (ή τρίκλιτος ναός) είναι ο αρχαιότερος και πιο ιστορικός αρχιτεκτονικός ρυθμός χριστιανικού ναού. Εμφανίστηκε αμέσως μετά την υπογραφή του Διατάγματος των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.), όταν οι χριστιανοί απέκτησαν την ελευθερία να χτίζουν δημόσιους λατρευτικούς χώρους, υιοθετώντας το σχήμα των μεγάλων ρωμαϊκών δημόσιων κτιρίων (που ονομάζονταν επίσης βασιλικές).
Βεελζεβούλ: Είναι ο σατανάς, ο διάβολος.
Βήλον: (από τη λατινική λέξη velum, που σημαίνει πέπλο, παραπέτασμα) είναι το ύφασμα βυσσινί ή κεραμιδί (η κουρτίνα) που καλύπτει εσωτερικά την Ωραία Πύλη του Ιερού Βήματος. Στην εκκλησιαστική ορολογία ονομάζεται επίσης Καταπέτασμα.
Βημόθυρα: Oι δύο σκαλιστές και πολλές φορές εικονογραφημένες πόρτες της Ωραίας Πύλης.

Γ
Γάμος / die Heirat: Τελετουργικὴ πράξη κατὰ τὴν οποία η Εκκλησία παρέχει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος στους νυμφευομένους, είναι το μυστήριο της Ορθόδοξης Εκκλησίας κατά το οποίο “συνάπτεται φυσικός δεσμός μεταξύ ανδρός και γυναικός ελεύθερα σε ισόβια κοινωνία και εξαγιαζόμενος προς πλήρη επίτευξη του θείου σκοπού του μυστηρίου αυτού”.
Γενέθλιος ήμέρα: Είναι η ημέρα μαρτυρίου ή κοιμήσεως ενός Αγίου. Είναι ημέρα εισόδου του στην Ουράνιο Βασιλεία-Εκκλησία. Οι Ορθόδοξοι αυτά τα γενέθλια εορτάζουμε που συμπίπτουν με την ονομαστική μας εορτή, την εορτή του Αγίου μας που φέρουμε το όνομά του και στην επέτειο του Βαπτίσματός του. Το Βάπτισμα θεωρείται η «πνευματική γενέθλιος ημέρα», καθώς τότε ο άνθρωπος πεθαίνει ως προς την αμαρτία και αναγεννάται εν Χριστώ.
Γιαχβέ: Εβραϊκή ονομασία του Θεού την οποία έδωσε στον εαυτό Του ο ίδιος ο Θεός (Εξ. γ΄,13-15• λδ΄,6 εξ.). Την αποκάλυψε στο Μωϋσή μέσα στην έρημο και στην οδύνη της εξορίας μέσα από τη φλεγόμενη και μη καιόμενη βάτο (Έξοδος 3:14). Στο εβραϊκό κείμενο καταγράφεται με τέσσερα σύμφωνα, \(YHWH\) (יהוה), και γι’ αυτό στην παγκόσμια θεολογική ορολογία είναι γνωστό ως Τετραγράμματο.
Το όνομα Γιαχβέ είναι το ιερό όνομα του Θεού στην Παλαιά Διαθήκη, το οποίο σημαίνει «Ο ΩΝ» (Ο Αυτοΰπαρκτος) και στην ορθόδοξη παράδοση ταυτίζεται πλήρως με το Πρόσωπο του Ιησού Χριστού ως του προαιωνίου Λόγου του Θεού.
Γονυκλισία / Der Kniefall σημαίνει το γονάτισμα, είναι η Ευλαβική στάση με κάμψη των γονάτων κατά την ώρα της προσευχής, σε ένδειξη ταπεινώσεως, μετανοίας και συντριβής μπροστά στον Θεό. Και ο Κύριος «θεις τα γόνατα προσηύχετο» (Λουκ. Κβ΄,41). Η «Ευχή της Γονυκλισίας»: Είναι η ειδική ακολουθία που τελείται στον Εσπερινό της Κυριακής της Πεντηκοστής, όπου οι πιστοί γονατίζουν για πρώτη φορά μετά το Πάσχα.
Γρηγοριανό Ημερολόγιο (Νέο): Θεσπίστηκε από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ΄ το 1582 για να διορθώσει το σφάλμα του Ιουλιανού.

Δ
Δαίμονες: Ήταν κάποτε το δέκατο τάγμα των Αγγέλων. Εξ αιτίας του αρχηγού τους Εωσφόρου (=ο φέρων την έω, την αυγή) εξέπεσαν της ιδιότητάς τους και κατέστησαν πονηρά πνεύματα, λόγω αλαζονείας και εωσφορικής υπερηφανείας. Δεν αποτελούν μια αντίπαλη, ισοδύναμη δύναμη απέναντι στον Θεό (καθώς η Ορθοδοξία απορρίπτει τον δυϊσμό), αλλά είναι κτίσματα που επαναστάτησαν ελεύθερα εναντίον του Δημιουργού τους.
Δαιμονοληψία / Besessenheit :είναι η κατάσταση δηλαδή όπου ένας άνθρωπος έχει κυριευτεί από δαιμονικό πνεύμα.
Δεισιδαιμονία / Der Aberglaube (ή Aberglauben): Σημαίνει παρεκκλίνουσα ή εσφαλμένη πίστη. Θεολογικά, ορίζεται ως η πίστη σε υπερφυσικές δυνάμεις, μάγια, ζώδια ή προλήψεις που έρχονται σε αντίθεση με τη χριστιανική διδασκαλία και την εμπιστοσύνη στον Θεό.
Δεϊσμός (από τη λατινική λέξη Deus που σημαίνει Θεός) είναι το θρησκευτικό και φιλοσοφικό ρεύμα(17ος – 18ος αιώνας) που δέχεται την ύπαρξη ενός Ανώτατου Όντος ως δημιουργού του σύμπαντος, αλλά απορρίπτει την ιδέα ότι αυτός ο Θεός παρεμβαίνει στην ανθρώπινη ιστορία ή στους νόμους της φύσης.
Δέκα ἐντολές / die Zehn Gebote : Είναι ο πρώτος γραπτὸς νόμος του Θεού που δόθηκε στὸ Μωυσή στο όρος Σινά, τρείς μήνες μετὰ την έξοδο των Ισραηλιτων απὸ την Αίγυπτο.
Εντολὴ 1η: Ἐγὼ εἰμὶ Κύριος ὁ Θεός σου· οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ.
2η: Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς, οὐδὲ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς.
3η: Οὐ λήψει τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ· οὐ γὰρ μὴ καθαρίσῃ Κύριος ὁ Θεός σου τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ.
4η: Μνήσθητι τὴν ἡμέραν τῶν σαββάτων ἁγιάζειν αὐτήν· ἓξ ἡμέρας ἐργᾷ καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου· τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον.
5η: Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται καὶ ἵνα μακροχρόνιος γένῃ ἐπὶ τῆς γῆς τῆς ἀγαθῆς, ἧς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι.
6η: Οὐ μοιχεύσεις.
7η: Οὐ κλέψεις.
8η: Οὐ φονεύσεις.
9η: Οὐ ψευδομαρτυρήσεις κατὰ τοῦ πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδὴ.
10η: Οὐκ ἐπιθυμήσεις ὅσα τῷ πλησίον σου ἐστὶ.
Δεσπότης: Από το δέμω (χτίζω/σπίτι) + πόσις (πότης/κύριος). Σημαίνει τον κυρίαρχο του οίκου, τον Επίσκοπο.
Δεσποτική Εορτή: Κάθε γιορτή αφιερωμένη στον Δεσπότη Χριστό (π.χ. Χριστούγεννα, Θεοφάνεια, Πάσχα).
Διάβολος( Σατανάς) / Teufel:
Διακαινήσιμος Εβδομάδα / Die Osterwoche ονομάζεται η πρώτη εβδομάδα μετά την Κυριακή του Πάσχα, η οποία ξεκινά τη Δευτέρα του Πάσχα και ολοκληρώνεται την Κυριακή του Θωμά.
Διάκονος: είναι ο βοηθός του επισκόπου ή πρεσβυτέρου. Από το διά + κόνις (σκόνη). Σημαίνει αυτόν που τρέχει μέσα στη σκόνη για να υπηρετήσει.
Διάκριση: (ή διάκρισις λογισμών) θεωρείται η ανώτερη και σπουδαιότερη όλων των αρετών. Είναι η πνευματική ικανότητα και το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος να ξεχωρίζει ο άνθρωπος το καλό από το κακό, το αληθινό από το ψεύτικο, και το θεϊκό θέλημα από το δαιμονικό ή το καθαρά ανθρώπινο. Οι Πατέρες την ονομάζουν «οφθαλμό της ψυχής» και «λύχνο (φανάρι)» που καθοδηγεί τον πιστό με ασφάλεια.
Διπλοκάμπτωρ (διπλοκάμπτωρ ράβδος) αναφέρεται στην αρχιερατική ράβδο (πατερίτσα) του Επισκόπου, η οποία φέρει στο επάνω μέρος της δύο αντιτακτές όφεις (φίδια) που κάμπτονται σχηματίζοντας έναν κύκλο γύρω από έναν μικρό σταυρό.
Δίπτυχο:  Απλό ή επισημότερο χαρτί διπλωμένο στη μέση, όπου γράφονται, στη γενική πτώση, τα ονόματα ζώντων (αριστερά) καί τεθνεώτων (δεξιά). Το δίνουμε μαζί ή χωρίς Πρόσφορο στον Εσπερινό του Σαββάτου συνήθως (ή άλλης μεγάλης εορτής) στους Ιερούς Ναούς, για να μνημονεύσει ο Ιερέας τα ονόματα στην Ιερά Προσκομιδή.
Δισκάριο: Το κυκλικό μεταλλικό σκεύος πάνω στο οποίο τοποθετείται ο Αμνός (το Σώμα του Χριστού) κατά την Προσκομιδή.
Δισκοπότηρο: Άγιο Ποτήριο (ή Άγιο Ποτήρι): Πρόκειται για ένα μεταλλικό κύπελλο με ψηλή βάση, το οποίο συμβολίζει το ποτήρι που χρησιμοποίησε ο Χριστός στον Μυστικό Δείπνο. Μέσα σε αυτό τοποθετείται ο οίνος και το ύδωρ, τα οποία με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος μεταβάλλονται στο Τίμιο Αίμα του Χριστού.
Δισκοπότηρο του γάμου
Διωγμοί: στην εκκλησιαστική ιστορία αναφέρονται στις συστηματικές και βίαιες διώξεις που υπέστησαν οι πρώτοι Χριστιανοί κατά τους τρεις πρώτους αιώνες από ειδωλολάτρες ή αλλοθρήσκους Βασιλείς και άρχοντες, με σκοπό την πλήρη καταστολή και εξαφάνιση της νέας πίστης. Το μυστήριο του διωγμού διακρίνεται από το μυστήριο του πόνου. Ο πόνος αποτελεί πρόβλημα που κτυπάει όλους τους ανθρώπους, ακόμη και τους δίκαιους.
Δόγμα: Η επίσημη, θεμελιώδης,αδιαπραγμάτευτη και αμετάβλητη αλήθεια της πίστης και διδασκαλία της Εκκλησίας, διατυπωμένη από τις Οικουμενικές Συνόδους.
Δοκιμασία / Die Prüfung: είναι μια δύσκολη κατάσταση, θλίψη ή εμπόδιο (π.χ. μια ασθένεια, μια απώλεια, μια αδικία) που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος στη ζωή του. Μπορεί να προέρχεται από τις γενικές συνθήκες της φθαρτής μας φύσης, ή να επιτρέπεται παιδαγωγικά από τον Θεό. Με την πνευματική άσκηση, την ενδυνάμωση της πίστης, την καλλιέργεια της υπομονής και την ταπείνωση, η ψυχή καθαίρεται μέσω των δοκιμασιών.
Δοξαστικό / Das Doxastikon: είναι ένα ειδικό, τροπάριο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το οποίο ψάλλεται πάντοτε αμέσως μετά τον στίχο «Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι». Στον Εσπερινό ψάλλεται μετά τα Εσπέρια και τα Απόστιχα. Στον Όρθρο ψάλλεται στη Λιτή και, στους «Αίνους» ή στα Απόστιχα.
Δουλεία (Τιμή) / Die Dulie: Προσκύνηση στους Αγίους, στους Αγγέλους και στα ιερά αντικείμενα.
Δωδεκάορτο / Das Dodekaorton(Die zwölf großen Feste): είναι ο εκκλησιαστικός και καλλιτεχνικός όρος που αναφέρεται στις δώδεκα Δεσποτικές σημαντικότερες εορτές του εκκλησιαστικού έτους της Ορθόδοξης Εκκλησίας (με εξαίρεση το Πάσχα, το οποίο ως «Εορτή Εορτών» βρίσκεται πάνω και πέρα από κάθε αρίθμηση). Οι εορτές αυτές αποτυπώνουν τους κυριότερους σταθμούς της επίγειας ζωής του Ιησού Χριστού και της Παναγίας για τη σωτηρία του ανθρώπου και είναι:
Το Γενέσιον της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου)
Η Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου)
Τα Εισόδια της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου)
Η Χριστού Γέννησις / Χριστούγεννα (25 Δεκεμβρίου)
Τα Άγια Θεοφάνεια (6 Ιανουαρίου)
Η Υπαπαντή του Κυρίου (2 Φεβρουαρίου)
Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου (25 Μαρτίου)
Η Κυριακή των Βαΐων (Κινητή εορτή, μία εβδομάδα προ του Πάσχα)
Η Ανάληψις του Κυρίου (Κινητή εορτή, 40 ημέρες μετά το Πάσχα)
Η Πεντηκοστή (Κινητή εορτή, 50 ημέρες μετά το Πάσχα)
Η Μεταμόρφωσις του Σωτήρος (6 Αυγούστου)
Η Κοίμησις της Θεοτόκου (15 Αυγούστου)
Δωρεά: Σημαίνει το δωρεάν χάρισμα, την προσφορά και την ευλογία που δίνει ο Θεός στον άνθρωπο, όχι ως αμοιβή για τα κατορθώματά του, αλλά αποκλειστικά λόγω της άπειρης αγάπης και του ελέους Του.

Ε
Εβδομάδα της Πεντηκοστής / Die Pfingstwoche: (ή Εβδομάδα του Αγίου Πνεύματος) είναι η εβδομάδα που ξεκινά την Κυριακή της Πεντηκοστής και ολοκληρώνεται την επόμενη Κυριακή, των Αγίων Πάντων. Αποτελεί την κατακλείδα της χαρμόσυνης περιόδου των 50 ημερών από το Πάσχα.
Εγκόλπιο / Das Enkolpion(Medaillon): Είναι μια μικρή, οβάλ ή κυκλική μεταλλική εικόνα (συνήθως της Παναγίας ή του Χριστού), διακοσμημένη με πολύτιμους λίθους, που κρέμεται με αλυσίδα στο στήθος («κόλπος») του Επισκόπου.
Ειλητό: είναι το τετράγωνο μεταξωτό ή λινό ύφασμα το οποίο βρίσκεται μόνιμα πάνω στην Αγία Τράπεζα και ξετυλιγόταν μετά την Ευχή των Πιστών για να τοποθετηθούν πάνω του τα Τίμια Δώρα. Έμενε διπλωμένο κάτω από το Ευαγγέλιο. Σήμερα το
Ειλητό, όπου υπάρχει, χρησιμοποιείται για κάλυμμα του Αντιμηνσίου. Σε πολλές περιπτώσεις, κυρίως κατά τα περασμένα χρόνια, κατά την αποκαθήλωση την Μ. Παρασκευής αντί άλλης υφασμάτινης παράστασης χρησιμοποιείται το ειλητό επί του κουβουκλίου του Επιταφίου για προσκύνηση μαζί με τα σύμβολα του πάθους (λόγχη και σπόγγο).
Ειρηνικά: (ή συχνότερα «Μεγάλη Συναπτή») είναι η πρώτη μεγάλη σειρά προσευχών-αιτήσεων που απευθύνει ο διάκονος (ή ο ιερέας) προς τον Θεό στην αρχή της Θείας Λειτουργίας, αλλά και σε άλλες βασικές ακολουθίες (όπως ο Όρθρος, ο Εσπερινός και τα Μυστήρια). Ονομάζονται «Ειρηνικά» επειδή οι πρώτες αιτήσεις ξεκινούν με τη λέξη ειρήνη.
Εισοδικό: είναι ο ψαλμικός στίχος που ψάλλεται κατά τη Μικρή Είσοδο στη Θεία Λειτουργία, μετά το «Σοφία ορθοί», και λειτουργεί ως πρόσκληση για λατρεία. Διαφέρει ανάλογα με την ημέρα: συνήθως λέγεται το «Δεύτε προσκυνήσωμεν», ενώ στη Διακαινήσιμο το «Εν εκκλησίαις ευλογείτε» και στην Πεντηκοστή το «Υψώθητι, Κύριε», σηματοδοτώντας την έναρξη του κηρύγματος του Χριστού.
Είσοδος (Μικρή και Μεγάλη): Η πομπή των ιερέων μέσα στον ναό. Η Μικρή Είσοδος γίνεται με το Ευαγγέλιο και η Μεγάλη Είσοδος με τα Τίμια Δώρα (Ψωμί και Κρασί).
Εκκλησία: Από το εκ + καλώ. και σημαίνει τη σύναξη των πιστών που έχουν προσκληθεί.
Οι Τρεις Διαστάσεις της Εκκλησίας είναι 1/Η Σύναξη των Πιστών: Το σώμα των ανθρώπων που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Θεού και ενώνονται με την κοινή πίστη και τα μυστήρια, όπως η Θεία Λειτουργία. 2/Το Σώμα Χριστού: Κατά τον Απόστολο Παύλο, η Εκκλησία είναι το πνευματικό σώμα με κεφαλή τον Χριστό και μέλη όλους τους πιστούς και 3/Ο Ναός (Το Κτίριο): Ο υλικός, αφιερωμένος χώρος όπου στεγάζεται αυτή η σύναξη και τελούνται τα μυστήρια.
Εκκλησιασμός: είναι η συμμετοχή των πιστών στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας, με επίκεντρο τη Θεία Λειτουργία και το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Στην επίσημη γλώσσα της Εκκλησίας, «Εκκλησιασμός» ονομάζεται η ακολουθία του Σαραντισμού.
Εκκλησιαστική Αρχή: ο όρος αναφέρεται στα θεσμικά όργανα που ασκούν διοίκηση και πνευματική εξουσία. Η Ανωτάτη Εκκλησιαστική Αρχή: Σε κάθε αυτοκέφαλη Εκκλησία (όπως η Εκκλησία της Ελλάδος ή το Οικουμενικό Πατριαρχείο), ανωτάτη αρχή είναι η Ιερά Σύνοδος των Επισκόπων. Ενώ η Τοπική Αρχή: Ο Επίσκοπος (Μητροπολίτης) αποτελεί την ανωτάτη πνευματική και διοικητική αρχή της επαρχίας του (της Μητρόπολης).
Εκπεσόντες άγγελοι(Έκπτωτοι) / Die gefallenen Engel: Χρησιμοποιείται όταν η εκκλησία αναφέρεται στην προέλευσή τους, δηλαδή στους αγγέλους που επαναστάτησαν και εξέπεσαν από τον ουρανό.
Εκτενής Δέηση (ή Εκτενής Ικεσία) είναι μια σειρά από έντονες παρακλητικές αιτήσεις που απευθύνει ο διάκονος ή ο ιερέας προς τον Θεό, αμέσως μετά την ανάγνωση του Ιερού Ευαγγελίου και το κήρυγμα στη Θεία Λειτουργία.
Ενδυτή: (ή Εφέστια) είναι το πολυτελές, έγχρωμο κάλυμμα που σκεπάζει ολόκληρη την Αγία Τράπεζα, πάνω από το κατασάρκιο, είναι η λεγόμενη στολή της Αγίας Τραπέζης, σύμβολο της δόξης και της θείας ευπρεπείας. Το χρώμα της αλλάζει ανάλογα με την εκκλησιαστική περίοδο (π.χ. πορφυρή ή χρυσή στις γιορτές, μαύρη ή βιολετί τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή). Καλύπτει την Αγία Τράπεζα από όλες τις πλευρές μέχρι το έδαφος, κρύβοντας το λευκό κατασάρκιο.
Ενορία: Η μικρότερη τοπική εκκλησιαστική κοινότητα που συγκεντρώνεται γύρω από έναν ναό.
Εορτολόγιο: Ο ετήσιος κύκλος των χριστιανικών εορτών που αρχίζει την 1η Σεπτεμβρίου. Περιλαμβάνει τις κινητές και ακίνητες εορτές.
Επιλύχνιος Ύμνος: είναι ο αρχαίος χριστιανικός ύμνος «Φῶς ἱλαρόν», που ψάλλεται στον Εσπερινό κατά τη δύση του ήλιου και την αφή των λύχνων. Είναι γνωστός και ως «Επιλύχνιος Ευχαριστία», δηλαδή ευχαριστήρια προσευχή για το εσπερινό φως.
Εξαπτέρυγα: Μεταλλικοί δίσκοι πάνω σε κοντάρια που απεικονίζουν εξαπτέρυγα Σεραφείμ. Μεταφέρονται από τους διακόνους ή τα παπαδάκια στις πομπές.
Εξάψαλμος / der Hexapsalm (ή die sechs Psalmen): είναι οι έξι Ψαλμοί (Γ ΄, ΑΖ ΄, ΞΒ΄, ΠΖ΄, ΡΒ΄ και ΡΜΒ΄) που απαγγέλλονται στον Όρθρο
πάντοτε, εκτός από τη Διακαινήσιμο Εβδομάδα και την Απόδοση του Πάσχα.
Εξομολόγηση / die Beichte: είναι ένα ιερό μυστήριο όπου λες τις αμαρτίες σου, τα λάθη σου και τις σκέψεις σου στον πνευματικό για να λάβεις συγχώρεση και πνευματική καθοδήγηση.
Εξορκισμός / Exorzismus:
Ενιάμερα (9 ημέρες): Στην Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, τα εννιάμερα συνδέονται άμεσα με τον αγγελικό κόσμο και την πορεία της ψυχής μετά τον θάνατο. Τελούνται την ένατη ημέρα από την ημέρα του θανάτου του ανθρώπου και σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, τις πρώτες ημέρες η ψυχή ξεναγείται στον πνευματικό κόσμο και την ένατη ημέρα οδηγείται για να προσκυνήσει τον Θεό.
Επιγονάτιο: Ρομβοειδές σκληρό ύφασμα που κρέμεται στο δεξί γόνατο του επισκόπου ή του ιερέα (που έχει τιμητικό τίτλο). Συμβολίζει την πνευματική μάχαιρα (σπαθί) του Λόγου του Θεού. Φέρει συνήθως κεντημένη την Ανάσταση ή τον Νιπτήρα.
Επιμανίκια (Δεξί και Αριστερό): Είναι δύο σκληρά, κεντημένα καλύμματα (σαν περικάρπια) που εφαρμόζουν γύρω από τους καρπούς των χεριών και σφίγγουν με κορδόνια. Συγκρατούν τα μανίκια του Στιχαρίου για να είναι ελεύθερα τα χέρια κατά τη λειτουργία.
Επινίκιος Ύμνος: Ο χορός ψάλλει το «Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ».
Επίσκοπος: Ο ανώτατος πνευματικός ηγέτης μιας Μητρόπολης. Από το επί + σκοπός (βλέπω). Σημαίνει αυτόν που επιβλέπει και προστατεύει το ποίμνιο.
Επιτάφιος Θρήνος: Τα ειδικά τροπάρια (εγκώμια) που ψάλλονται το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής μπροστά στο κουβούκλιο του Επιταφίου.
Επιτραχήλιο (Πετραχήλι): Είναι μια μακρόστενη λωρίδα υφάσματος που περιβάλλει τον τράχηλο (λαιμό) και κρέμεται μπροστά μέχρι κάτω. Προέρχεται από το διακονικό οράριο, με τη διαφορά ότι τα δύο άκρα του είναι ενωμένα μπροστά. Είναι το απολύτως απαραίτητο άμφιο για κάθε ιεροπραξία (για Ιερείς και Επισκόπους).
Εσπερινός /die Vesper (ή Abendgottesdienst): είναι η Ακολουθία που τελείται την εσπέρα, παραμονή μιας θείας Λειτουργίας και που
αναφέρεται στην Εορτή της επόμενης ημέρας. Αρχίζει στις ώρες 16.00 έως 19.00 (ανάλογα
με τις ημέρες του έτους). Τη Μεγάλη Πέμπτη αρχίζει στις 8.00 (το πρωί), όπως και τη Μεγ. ΙΙαρασκευή και το Μεγ. Σάββατο. Πριν από τον Εσπερινό τελείται η
Ακολουθία της Θ΄ Ώρας και μετά τον Εσπερινό ακολουθεί το Μικρό ή Μεγάλο Απόδειπνο.
Ετήσιο μνημόσυνο (1 έτος): Η επέτειος του θανάτου, που για την Εκκλησία θεωρείται η «ημέρα γέννησης» του πιστού στην αιώνια ζωή.
Ευαγγέλιο / das Evangelienbuch: ονομάζεται το επίσημο λειτουργικό βιβλίο που βρίσκεται πάνω στην Αγία Τράπεζα και περιέχει τις προγραμματισμένες περικοπές για όλο το έτος από τα τέσσερα Eυαγγέλια που αναγιγνώσκονται στις ιερές ακολουθίες καθόλη τη διάρκεια του έτους ,
(ειδικότ.) κάθε περικοπή του παραπάνω βιβλίου που αναγιγνώσκεται σε Iερά Aκολουθία.
Ευλογία / der Segen : Σημαίνει κυρίως την επίκληση της Θείας εύνοιας και προστασίας, ή την εκκλησιαστική ευχή ενός κληρικού που μεταδίδει τη Θεία Χάρη. Στη Θεία Λειτουργία η Εὐλογία του Θεου μεταδίδεται στους πιστοὺς απο το Λειτουργὸ με τη σταυροειδή κίνηση του χεριού ή του σταυρού ευλογίας.
Ευσέβεια: Είναι η εσωτερική διάθεση του πιστού που εκδηλώνεται με αγάπη, υπακοή στο θέλημα του Θεού και τήρηση των εντολών Του. Δεν είναι απλή τυπολατρία (εξωτερικά έθιμα), αλλά βιωματική σχέση και καθαρότητα καρδιάς.
Ευχαριστία: Από το ευ + χάρις. Σημαίνει την προσφορά ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας στον Θεό.
Ευχέλαιο / Die Krankensalbung :

Ζ
Ζέον: Μικρό σκεύος με ζεστό νερό, το οποίο χύνεται μέσα στο Άγιο Ποτήριο πριν από τη Θεία Κοινωνία, συμβολίζοντας τη ζωντάνια του Αγίου Πνεύματος.
Ζώνη: Είναι μια υφασμάτινη ζώνη που δένεται γύρω από τη μέση του Αρχιερέως, πάνω από το Στιχάριο και το Επιτραχήλιο, ώστε να τα συγκρατεί σταθερά.
Ζωοδόχος Τάφος: (ή Πανάγιος Τάφος) στην Ορθόδοξη Εκκλησία αναφέρεται στον τάφο του Χριστού στην Ιερουσαλήμ. Χαρακτηρίζεται ως «Ζωοδόχος» (αυτός που δίνει/δέχεται ζωή) επειδή, αν και ήταν ένας τόπος θανάτου και ταφής, έγινε η πηγή της αιώνιας ζωής μέσω της Ανάστασης.

Η
Ηγούμενος / Γερόντισσα, Der Abt(Der Altvater)/Die Äbtissin: Ο πνευματικός και διοικητικός αρχηγός μιας ανδρικής ή γυναικείας μονής.
Ησυχασμός: είναι η κατ’ εξοχήν ασκητική και μυστική παράδοση της Ορθοδοξίας, η οποία αναπτύχθηκε στα μοναστήρια και κυρίως στο Άγιον Όρος. Στοχεύει στην ένωση του ανθρώπου με τον Θεό (Θέωση) μέσω της εσωτερικής ειρήνης (ησυχίας) και της αδιάλειπτης προσευχής.

Θ
Θαβώρειο Φως: είναι ο εναλλακτικός θεολογικός όρος για το Άκτιστο Φως, ο οποίος ονομάστηκε έτσι από το Όρος Θαβώρ, τον ιστορικό τόπο όπου έλαβε χώρα η Μεταμόρφωση του Ιησού Χριστού.
Θάνατος: Το φαινόμενο του χωρισμού της ψυχής από το σώμα. Υπάρχει και ο λεγόμενος «θάνατος» της ψυχής, που σημαίνει χωρισμό του ανθρώπου από τον Θεό. Στην εκκλησιαστική γλώσσα ο θάνατος αποκαλείται «κοίμηση» και τα νεκροταφεία «κοιμητήρια», υποδηλώνοντας την προσμονή της κοινής Ανάστασης των ανθρώπων κατά τη Δευτέρα Παρουσία.
Θαύμα: είναι ένα έκτακτο και υπερφυσικό γεγονός που δεν μπορεί να ερμηνευτεί με βάση τους γνωστούς φυσικούς νόμους, αλλά αποδίδεται σε άμεση θεϊκή παρέμβαση.
Θεία Κοινωνία: (ή Θεία Ευχαριστία / Μετάληψη) / Die heilige Kommunion (Die Kommunion empfangen): είναι το κορυφαίο μυστήριο της Εκκλησίας, μέσω του οποίου ο πιστός ενώνεται πνευματικά και σωματικά με τον Χριστό. Προϋποθέσεις Συμμετοχής είναι η απόλυτη νηστεία δηλαδή η μη βρώση ή πόση τροφής και νερού από τα μεσάνυχτα πριν τη Λειτουργία, η εξομολόγηση, η συγχώρεση των συνανθρώπων και η προσευχή.
Θεία Λειτουργία: είναι το κεντρικό μυστήριο της Χριστιανικής Εκκλησίας, όπου οι πιστοί συγκεντρώνονται για να κοινωνήσουν το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, αναπαριστώντας τον Μυστικό Δείπνο.
Θείο Κήρυγμα / Die Predigt: Η ομιλία που εκφωνείται από ιερέα, επίσκοπο ή ιεροκήρυκα εντός του ναού κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας. Βασίζεται στα βιβλικά αναγνώσματα (Ευαγγέλιο, Απόστολος) της ημέρας.
Θέλημα του Θεού: Είναι η κυρίαρχη, αγαθή και τέλεια βούληση του Θεού για τον κόσμο και την ανθρωπότητα. Το βασικό θέλημα του Θεού είναι η σωτηρία όλων των ανθρώπων («ός πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι»).
Θεολογία / Theologie: (από τις λέξεις Θεός + λόγος) είναι η συστηματική μελέτη, ο στοχασμός και ο λόγος περί του Θείου, της θρησκευτικής πίστης, της πνευματικής εμπειρίας και της σχέσης του Θεού με τον άνθρωπο και τον κόσμο.
Θεομητορική Εορτή: Κάθε γιορτή αφιερωμένη στην Παναγία. Γενέσιο, Εισόδια, Ευαγγελισμός, Υπαπαντή, Σύλληψη Αγίας Άννης, Κοίμηση.
Θεοτοκάριο: Λειτουργικό βιβλίο που περιέχει 56 ασματικούς κανόνες στους οκτώ ήχους, αφιερωμένους στή Θεοτόκο. Ψάλλονται συνήθως στα Μοναστήρια μετά τον Εσπερινό, κάθε ημέρα (εκτός Μ. Εβδομάδας, Διακαινησίμου και Δωδεκαημέρου).
Θεοτοκίο / Das Theotokion: Κάθε τροπάριο που εγκωμιάζει την υπεραγία Θεοτόκο και κατακλείει τις ομάδες των τροπαρίων ή τις ωδὲς των κανόνων με στίχο το «Καὶ νῦν καὶ ἀεί…».
Θέωση / Vergöttlichung: Η θέωση στην Ορθόδοξη Χριστιανική Θεολογία είναι ο τελικός σκοπός της ανθρώπινης ύπαρξης. Δεν αποτελεί απλή ηθική βελτίωση, αλλά μια υπαρξιακή μεταμόρφωση του ανθρώπου. Η ψυχή και το σώμα απαλλάσσονται από τη φθορά και τον θάνατο. Η πλήρης ελευθερία από τα πάθη και τις αμαρτωλές επιθυμίες.Η απόκτηση της τέλειας αγάπης προς τον Θεό.
Θρησκόληπτος: ονομάζεται ο άνθρωπος που χαρακτηρίζεται από μια υπερβολική, άρρωστη και στενόμυαλη προσκόλληση στους εξωτερικούς τύπους και τα έθιμα μιας θρησκείας, στερούμενος την ουσιαστική πνευματική κατανόηση και την αγάπη.
Είναι δηλαδή αυτός που έχει αρρωστημένες θρησκευτικές αντιλήψεις.
Θυμιάτισμα: είναι η τελετουργική πράξη της καύσης και της προσφοράς του λιβανιού, η οποία γίνεται από τον ιερέα στον ναό ή από τον πιστό στο σπίτι.
Θυμιατό: (ή θυμιατήριο) είναι το ιερό μεταλλικό σκεύος που χρησιμοποιείται για την καύση του λιβανιού. Τα 12 Κουδουνάκια που κρέμονται πάνω στις αλυσίδες συμβολίζουν τη φωνή και το κήρυγμα των 12 Αποστόλων που ακούστηκε σε όλη τη γη, ο ήχος τους μας καλεί σε πνευματική εγρήγορση. Το Σκέπασμα (Πάνω Μέρος): Αντιπροσωπεύει τη Θεότητα του Χριστού και τον ουρανό.
Το Κάτω Μέρος (Κατζί): Συμβολίζει την ανθρώπινη φύση του Χριστού, τη γη και την Παναγία που χώρεσε στα σπλάχνα της τον Θεό. Η Φλόγα/Κάρβουνο: Συμβολίζει τη Θεία φύση Του («ο Θεός ημών πυρ καταναλίσκον»). Οι 4 αλυσίδες αντιπροσωπεύουν τους 4 Ευαγγελιστές που μετέφεραν το μήνυμα του Χριστού στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.. Ο Καπνός αντιπροσωπεύει την ευωδία του Αγίου Πνεύματος και τις προσευχές που ανεβαίνουν στον Θεό.

Ι
Ιερά Πρόθεση: Η μικρή κόγχη στα αριστερά της Αγίας Τράπεζας, όπου ο ιερέας προετοιμάζει τα Τίμια Δώρα.
Ιερό Βήμα: Το ανατολικό, υπερυψωμένο μέρος του ναού, είναι το πιο ιερό τμήμα του χριστιανικού ναού, όπου τελούνται τα μυστήρια.
Ιερέας: Από το ιερός. Σημαίνει τον άνθρωπο που είναι αφιερωμένος στην τέλεση των Ιερών Μυστηρίων.
Ιεροπραξία / Die Kulthandlung: Κάθε αγιαστική πράξη, ευχή ή τελετή (π.χ. Αγιασμός, Κηδεία, Θείας Λειτουργίας, γάμου κ.λπ. ) που έχει συσταθεί από την Εκκλησία. ΣΥΝ. τελετουργία, ιερουργία.
Ιουλιανό Ημερολόγιο (Παλαιό): Θεσπίστηκε από τον Ιούλιο Καίσαρα το 46 π.Χ. Παρουσίαζε ένα μικρό σφάλμα 11 λεπτών και 14 δευτερολέπτων ανά έτος, με αποτέλεσμα να «χάνει» μία ημέρα κάθε 128 χρόνια.
Ισάγγελος Βίος: είναι θεολογικός και ασκητικός όρος της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Περιγράφει τον τρόπο ζωής του ανθρώπου που, αν και ζει στη Γη με υλικό σώμα, καταφέρνει μέσω της καθαρότητας, της άσκησης και της διαρκούς προσευχής να μιμηθεί τη ζωή και την πολιτεία των ασωμάτων Αγγέλων στον ουρανό.

Κ
Καθαγίαση / die Weihe: Η ιερή στιγμή της Θείας Λειτουργίας όπου τα Τίμια Δώρα μεταβάλλονται, με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος, σε Σώμα και Αίμα Χριστού.
Καθαίρεσις: στο Εκκλησιαστικό Δίκαιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι η βαρύτερη πειθαρχική ποινή που μπορεί να επιβληθεί σε έναν ανώτερο κληρικό (διάκονο, πρεσβύτερο ή επίσκοπο). Σημαίνει την οριστική απώλεια της ιερατικής του ιδιότητας, του αξιώματός του και των δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτό. Ο τιμωρούμενος επανέρχεται στην τάξη από την οποία προήλθε (λαϊκός ή μοναχός).
Κάθισμα Μονής: είναι ερημητήριο Μοναχού στο οποίο παραχωρείται από τη Μονή σε έναν μόνο μοναχό (ή σπάνια σε μια πολύ μικρή συνοδεία δύο-τριών μοναχών) για να ασκητεύει εκεί σε μεγαλύτερη ησυχία. Πρόκειται για ένα μικρό οίκημα, σαν μικρό σπίτι ή καλύβα, που διαθέτει ένα ενσωματωμένο μικρό ναό (παρεκκλήσι). Ο μοναχός αυτός λαμβάνει τρόφιμα από το μοναστήρι και σε αντάλλαγμα προσφέρει κάποιο εργόχειρο ή υπηρεσία.
Καθίσματα του Ψαλτηρίου: Το βιβλίο των Ψαλμών του Δαβίδ (Ψαλτήριο) είναι χωρισμένο σε 20 σταθερές ενότητες, οι οποίες ονομάζονται «Καθίσματα». Κάθε Κάθισμα χωρίζεται περαιτέρω σε τρία τμήματα, τα «Στάσιμα». Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσής τους στον Όρθρο ή τον Εσπερινό, οι πιστοί επιτρέπεται να κάθονται (από όπου προέρχεται και το όνομα).
Καθολικό: Ο κεντρικός και μεγαλύτερος ναός ενός μοναστηριού, όπου συγκεντρώνονται όλοι οι μοναχοί για τις κοινές ακολουθίες.
Κανδήλα (ή Ακοίμητο Φως) / Ewiges Licht: Το λυχνάρι με λάδι που καίει αδιάκοπα μπροστά στην Αγία Τράπεζα ή σε εικόνες Αγίων.
Κανίον(ή κανίο / κανί) : Πρόκειται για ένα παραδοσιακό, συχνά περίτεχνο μεταλλικό δοχείο που μοιάζει με μικρό μυροδοχείο ή κανάτα με πολύ στενό και μακρύ λαιμό, το οποίο χρησιμοποιείται στις εκκλησιαστικές τελετές για τον ραντισμό με ροδόσταγμα (ροδόνερο) του επιταφίου, στο καθαρισμό και Τιμή των Εικόνων,Εγκαίνια Ναών.
Κανόνας: 1. Το σύνολο των βιβλίων της Π.Δ. και της K.Δ. που αναγνωρίστηκαν από την
Eκκλησία ως θεόπνευστα, γνήσια (κανονικά ή πρωτοκανονικά βιβλία) 2. το υμνογραφικό
είδος που αντικατέστησε το κοντάκιο και αποτελείται από 9 συνήθως ομάδες ύμνων
(τροπαρίων), τις ωδές 3. Mεγάλος Kανόνας (κ. Mέγας Kανών) ο μεγαλύτερος σε μέγεθος
κανόνας, ποίημα του αγίου Aνδρέα Kρήτης, που ψάλλεται την M. Tεσσαρακοστή και
εκφράζει συναισθήματα μετάνοιας και κατάνυξης 4.(στα μοναστήρια) η καθορισμένη
προσευχή του μοναχού στο κελλί του, αλλά και το επιτίμιο που ορίζεται σε παρεκτρεπόμενο μοναχό.
Κανόνι: στην Ασκητική Γλώσσα: Στο Άγιο Όρος και στα μοναστήρια, η φράση «κάνω το κανόνι μου» ή «έχω κανόνα» αναφέρεται στην καθημερινή, προσωπική πνευματική προσευχή που έχει ορίσει ο Πνευματικός για τον κάθε μοναχό ή πιστό (π.χ. συγκεκριμένος αριθμός μετανοιών, κομποσχοινιών ή αναγνωσμάτων).
Κανονικό Δίκαιο: Το σύνολο των Ιερών Κανόνων που ρυθμίζουν τη διοίκηση και τη ζωή της Εκκλησίας.
Καντήλι: Πρόκειται για ένα σκεύος που γεμίζει με λάδι (κατά προτίμηση ελαιόλαδο) και νερό, και στο οποίο ανάβει ένα φυτίλι με τη βοήθεια μιας καντηλήθρας.
Κανών της Αγίας Γραφής: Η επίσημη και εγκεκριμένη λίστα των βιβλίων που η Εκκλησία αναγνωρίζει ως θεόπνευστα και αποτελούν την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη.
Κάρα: Τα οστά της κεφαλής ενός Αγίου.
Καρκινική επιγραφή: Η επιγραφή που διαβάζεται και από τις δύο πλευρές όμοια, π.χ. ΝΙΨΟΝΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗΜΟΝΑΝΟΨΙΝ.
Καταβασία: Ύμνος που ψάλλεται στο τέλος μιας ωδής. Ονομάστηκε έτσι γιατί παλαιότερα οι ψάλτες «κατέβαιναν» από τα στασίδια τους και έψαλλαν μαζί στο κέντρο του ναού.
Κατακλαστόν: Το τεμάχιο του πρόσφορου της Προσκομιδής, το αντίδωρο. Σήμερα Κατακλαστόν λέγεται και το τεμάχιο του προσφόρου, το οποίο εμποτίζεται στο νάμα και το τρώνε μετά τη θεία Μετάληψη οι Κληρικοί εντός του Ιερού (παλαιότερα εδίδετο και στους λαϊκούς).
Κατάκριση: στην εκκλησιαστική και πνευματική γλώσσα είναι η πράξη της ηθικής καταδίκης, του σχολιασμού και της κρίσης των ελαττωμάτων ή των αμαρτιών του πλησίον. Θεωρείται ένα από τα πιο ύπουλα και σοβαρά πνευματικά πάθη, καθώς γεννιέται απευθείας από την υπερηφάνεια και τον φαρασαϊσμό.
Καταλαλιά: στην εκκλησιαστική και πνευματική γλώσσα είναι η πράξη του να μιλάει κάποιος άσχημα για έναν συνάνθρωπό του που είναι απών, μεταφέροντας τις αμαρτίες, τα ελαττώματα ή τα πραγματικά του σφάλματα σε τρίτους, με σκοπό να εκθέσεις, να μειώσεις ή να διαπομπεύσεις αυτόν.
Κατάλυση: στην εκκλησιαστική και λειτουργική γλώσσα σημαίνει τη διακοπή, άρση ή χαλάρωση της νηστείας, καθώς και την κατανάλωση των τροφών που είχαν απαγορευτεί για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Ακόμα όταν ο Διάκονος ή ο Λειτουργός Ιερέας στην Αγία Πρόθεση τρώει τα υπόλοιπα του Αγίου Σώματος και Αίματος του Κυρίου πού απέμειναν στο Άγιο Ποτήριο μετά τη Μετάληψη των πιστών, λέμε ότι κάνει κατάλυση ή καταλύει.
Κατασάρκιο (ή κατασάρκι) / Das Katasarkion : είναι το πρώτο, λευκό λινό ύφασμα με το οποίο ενδύεται και καλύπτεται η Αγία Τράπεζα και τοποθετείται αποκλειστικά κατά την τελετή των εγκαινίων ενός Ιερού Ναού. : Το ύφασμα αυτό δεν αλλάζεται ποτέ. Παραμένει μόνιμα πάνω στην Αγία Τράπεζα και αφαιρείται μόνο μετά από πάρα πολλά χρόνια (π.χ. 50-100 έτη) αποκλειστικά για λόγους συντήρησης και καθαρισμού με μεγάλη ευλάβεια
Κατζίο: (ή κατζίον / κατσίο) είναι ένα ειδικό, φορητό εκκλησιαστικό θυμιατό χειρός, το οποίο διαθέτει μακριά οριζόντια λαβή, επίπεδη βάση και μικρά κουδουνάκια. Μ’αυτό θυμιατίζουν το Ιερό, τις Εικόνες και τους πιστούς στις ακολουθίες συνήθως των Μεγάλων Ωρών και τη Μ. Τεσσαρακοστή. Λόγω της σταθερής λαβής του, ο ιερουργός δεν το αιωρεί όπως το κρεμαστό θυμιατό, αλλά σχηματίζει με αυτό απευθείας το σημείο του Σταυρού στον αέρα.
Κερί: στην Ορθόδοξη Εκκλησία συμβολίζει το φως του Χριστού, την καθαρότητα της ψυχής και την εκούσια θυσία του πιστού προς τον Θεό. Το άναμμα του κεριού συνοδεύεται πάντα από προσευχή. Ανάβεται στην είσοδο του ναού υπέρ υγείας των ζώντων ή υπέρ αναπαύσεως των κεκοιμημένων (στα μανουάλια).
Κήρυγμα / das Kerygma: είναι μια μορφή προφορικού ή γραπτού λόγου με έντονο θρησκευτικό, ηθικό ή διδακτικό χαρακτήρα, η οποία στοχεύει στην καθοδήγηση, τη νουθεσία ή τη μετάδοση θρησκευτικών αληθειών στο ευρύ κοινό.
Κιβώριο: είναι το θολωτό στέγαστρο(όπου υπάρχει)που στηρίζεται σε κίονες (κολώνες) και καλύπτει την Αγία Τράπεζα στο Ιερό Βήμα των ορθόδοξων ναών.
Κιβωτός της Διαθήκης: (ή Κιβωτός του Μαρτυρίου) περιγράφεται στην Παλαιά Διαθήκη ως ένα ιερό, ξύλινο κιβώτιο με χρυσή επένδυση, το οποίο αποτελούσε το κεντρικότερο και πιο ιερό σύμβολο της παρουσίας του Θεού. Μέσα στην Κιβωτό φυλάσσονταν οι δύο πέτρινες πλάκες του Νόμου, όπου ήταν χαραγμένες οι Δέκα Εντολές που παρέλαβε ο Μωυσής στο όρος Σινά, μια χρυσή στάμνα με το Μάννα, τη θαυμαστή τροφή που έστελνε ο Θεός στην έρημο και η ράβδος του Ααρών.
Κλήρος / der Klerus (Die Geistlichkeit) : Το σώμα των Κληρικών της Εκκλησίας. Περιλαμβάνει όλους όσοι έχουν λάβει το μυστήριο της Ιεροσύνης και διακονούν το θυσιαστήριο, διακρινόμενοι σε ανώτερο κλήρο / der höhere Klerus(Επίσκοποι, Πρεσβύτεροι, Διάκονοι) και κατώτερο κλήρο / der niedere Klerus (Ὑποδιάκονοι, Πρωτοψάλτες, Ιεροψάλτες, Λαμπαδάριος,  Αναγνώστες, Ψάλτες, Νεωκόροι).
Κόγχη: Το ημικυκλικό κοίλο τμήμα του Ιερού Βήματος (εκεί που αγιογραφείται η Πλατυτέρα των Ουρανών).
Κοιμητήριο: είναι το νεκροταφείο. Επειδή κατά τή Β΄ Παρουσία του Κυρίου όλοι οι νεκροί θα αναστηθούν, ο θάνατος θεωρείται ύπνος και επομένως ο χώρος όπου ενταφιάζονται οι Χριστιανοί ονομάζεται Κοιμητήριο.
Κοινόβιο /Klosterleben : Μοναστήρι όπου οι μοναχοί ζουν μαζί, τρώνε στην ίδια τράπεζα και έχουν κοινή περιουσία.
Κοινωνικό: Σύντομος ύμνος που ψάλλεται κατά τη διάρκεια της Θείας Κοινωνίας των πιστών ή του ιερέα.
Κόλαση:  ορίζεται στη χριστιανική θεολογία και εσχατολογία η κατάσταση της αιώνιας αποκοπής του ανθρώπου από τον Θεό και η βίωση της στέρησης της θείας χάριτος ως οδύνης. Συνοδεύεται από πόνο και μοναξιά.
Κόλλυβα / Kolliva (Weizen für Totengedenken): είναι το παρασκευασμένο από βρασμένο σιτάρι έδεσμα, το οποίο προσφέρεται στις ορθόδοξες χριστιανικές τελετές στη μνήμη των κεκοιμημένων (μνημόσυνα, Ψυχοσάββατα).
Κολλυβάδες: ήταν ένα σημαντικό πνευματικό, αναγεννητικό και παραδοσιακό κίνημα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το οποίο γεννήθηκε στο Άγιο Όρος στα μέσα του 18ου αιώνα (γύρω στο 1754).Το όνομά τους δόθηκε αρχικά ειρωνικά από τους επικριτές τους, επειδή η αφορμή της διαμάχης ξεκίνησε από το αν επιτρέπεται να τελούνται τα μνημόσυνα με κόλλυβα την Κυριακή ή το Σάββατο. Αν και η αφορμή ήταν τα κόλλυβα, το κίνημα είχε πολύ βαθύτερα θεολογικά αιτήματα, στοχεύοντας στην επιστροφή των πιστών στις γνήσιες ρίζες της Ορθοδοξίας και προετοιμασαν ψυχικά τον υπόδουλο ελληνισμό για την Επανάσταση του 1821.
Κολυμβήθρα:
Κοντάκιο / Das Kontakion: είναι ύμνος προς τιμήν του εορτάζοντος Αγίου που αναπτύσσει τη σημασία της Εορτής
του. [Το Ειλητάριο, όπου ήταν γραμμένος ο ύμνος, τυλιγόταν σε έναν κοντό (=κομμάτι
ξύλου, κοντάρι)]. Αποτελείται από μια Στροφή, ένα Τροπάριο. Στην αρχή (Ε΄- Ζ΄ αι.) είχε
πολλές Στροφές, που κατέληγαν όλες στο ίδιο Εφύμνιο, το οποίο είχε έναν ή δύο στίχους.
Αργότερα ψάλλονταν μόνον η πρώτη Στροφή και ο Οίκος. Τελικά αντικαταστάθηκε από τον
Κανόνα.
Κουρά: είναι η ιερή ακολουθία εισδοχής ενός ανθρώπου στον Μοναχισμό. Κατά τη διάρκεια του μυστηρίου, ο υποψήφιος δίνει ισόβιες υποσχέσεις και ο ιερέας ή ο επίσκοπος κόβει σταυροειδώς λίγες τρίχες από την κεφαλή του, σηματοδοτώντας την πλήρη αφιέρωσή του στον Θεό. Στην αρχή, μετά από καθορισμένη δοκιμασία γίνεται ρασοφορία (διαβάζονται δύο μόνο ευχές και ο εισερχόμενος Μοναχός ενδύεται το χιτώνα και το μοναχικό σκούφο) και μετά από ορισμένα ευδόκιμα χρόνια γίνεται η κουρά ή η ακολουθία του Μεγάλου Σχήματος. Kαι oι δύο «κουρές» γίνονται με Χειροθεσία από Επίσκοπο ή Πρεσβύτερο (συνήθως Μεγαλόσχημο).
Κυριακοδρόμιο: είναι ένα ειδικό εκκλησιαστικό βιβλίο, το οποίο περιέχει ερμηνείες, ομιλίες και κηρύγματα πάνω στα ευαγγελικά ή αποστολικά αναγνώσματα που διαβάζονται στους ναούς κατά τις Κυριακές ολόκληρου του έτους.
Κωλύματα Ιερωσύνης: είναι οι συγκεκριμένοι εκκλησιαστικοί κανόνες, ηθικές, πνευματικές ή σωματικές προϋποθέσεις που καθιστούν έναν πιστό ακατάλληλο να λάβει τον βαθμό της ιερωσύνης (διάκονος, πρεσβύτερος, επίσκοπος) ή προκαλούν την καθαίρεσή του αν εμφανιστούν μετά τη χειροτονία. Οι κανόνες αυτοί θεσπίστηκαν από τις Οικουμενικές και Τοπικές Συνόδους με σκοπό τη διαφύλαξη του κύρους της Εκκλησίας και της πνευματικής καθαρότητας του κλήρου.
Κωνσταντινάτο: Το πιο διάσημο παραδοσιακό χριστιανικό φυλακτό είναι το χρυσό ή ασημένιο νόμισμα που απεικονίζει τον Άγιο Κωνσταντίνο και την Αγία Ελένη να κρατούν τον Τίμιο Σταυρό.

Λ
Λαβίδα / Der Kommunionlöffel: είναι το κουταλάκι με το οποίο δίνεται η Θεία Κοινωνία
Λαμπάδα:
Λατρεία (ή Λατρευτική Προσκύνηση): Είναι η απόλυτη παράδοση, η αναγνώριση του Θεού ως Δημιουργού, Σωτήρα και Κυβερνήτη του σύμπαντος.Είναι μοναδική. Κανένας άνθρωπος (ούτε η Παναγία ή οι Άγιοι) και κανένα υλικό αντικείμενο δεν επιτρέπεται να «λατρεύεται», καθώς κάτι τέτοιο θα αποτελούσε ειδωλολατρία.
Λειτουργία: Από το λείτος (δημόσιος) + έργο. Σημαίνει έργο του λαού για το κοινό καλό. Στον Χριστιανισμό, ο όρος κρατά την ίδια ακριβώς ρίζα αλλά αποκτά πνευματικό περιεχόμενο: γίνεται το έργο του λαού του Θεού για τη σωτηρία όλου του κόσμου.
Λειψανοθήκες: είναι πολύτιμα, περίτεχνα δοχεία ή θήκες που κατασκευάζονται για τη φύλαξη, την προστασία και την έκθεση σε προσκύνημα των ιερών λειψάνων των Αγίων.
Λευκή Εβδομάδα /Die Osterwoche: είναι η Εβδομάδα Διακαινησίμου και ονομάζεται και έτσι επειδή κατά τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους, οι κατηχούμενοι βαπτίζονταν ομαδικά τη νύχτα του Μεγάλου Σαββάτου. Στη συνέχεια, φορούσαν λευκά ενδύματα καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της εβδομάδας ως σύμβολο πνευματικής καθαρότητας.
Λιβάνι (ή θυμίαμα) / Der Weihrauch: είναι η αρωματική ρητίνη που καίγεται πάνω σε αναμμένο κάρβουνο και αποτελεί ένα από τα πιο παλιά και βασικά στοιχεία της ορθόδοξης λατρείας.
Λόγχη / Heilige Lanze: Μικρό μαχαίρι σε σχήμα λόγχης, με το οποίο ο ιερέας κόβει τον Αμνό από το πρόσφορο, εις ανάμνηση της λόγχης που κέντησε την πλευρά του Χριστού.

Μ
Μάκτρον: Είναι το κόκκινο μαντήλι το οποίο κρατά ο ιερέας κάτω από το Άγιο Ποτήριο κατά τη Θεία Μετάληψη, και με το οποίο σκουπίζουν οι πιστοί το στόμα τους, βοηθάει να μεταλαμβάνουμε χωρίς τον κίνδυνο να πέσει κάτω (από κάποια απροσεξία) η θεία Κοινωνία.
Μανουάλι / Der Sandkerzenständer : (προέρχεται από τη λατινική λέξη manuale, που σημαίνει χειροκίνητο/φορητό αντικείμενο) είναι το ειδικό μεταλλικό σκεύος-ορθοστάτης με άμμο, όπου οι πιστοί τοποθετούν και ανάβουν τα κεριά τους. Βρίσκεται πάντα κοντά στην είσοδο του ναού, δίπλα στα προσκυνητάρια των εικόνων. Κάθε κερί που τοποθετείται εκεί αποτελεί μια σιωπηλή, συνεχιζόμενη προσευχή που καίει ακόμα και αφού ο πιστός έχει αποχωρήσει από τον ναό.
Μαργαρίτης: (ή Μαργαρίτες στον πληθυντικό) / Der Margarit (die Margariten ή Die heiligen Brotkrumen): ονομάζεται το μικρό ψίχουλο ή τεμαχίδιο που προέρχεται από τον καθαγιασμένο Άρτο (το Σώμα του Χριστού) πάνω στον Άγιο Δίσκο. Ο όρος χρησιμοποιείται μεταφορικά, καθώς για την Εκκλησία αυτά τα ελάχιστα τεμαχίδια έχουν ανυπολόγιστη πνευματική αξία, σαν πολύτιμα μαργαριτάρια. «Μαργαρίτες» ονομάζονται επίσης φημισμένες συλλογές ή απανθίσματα από λόγους και ομιλίες μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας, με πιο γνωστή τη συλλογή λόγων του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου.
Μαρτύριο: η λέξη Μαρτύριο έχει δύο συγκεκριμένες σημασίες. 1/ Η πράξη του μαρτυρίου: Ο βασανισμός και ο θάνατος που υφίσταται ένας πιστός επειδή αρνείται να αποκηρύξει την πίστη του στον Χριστό. 2/ Ο ιερός τόπος (Ναός): Ο θρησκευτικός χώρος, ο τάφος, το παρεκκλήσι ή ο ναός που χτίστηκε πάνω στο σημείο όπου μαρτύρησε ή τάφηκε ένας μάρτυρας της πίστης.
Μεγάλη Εβδομάδα/ Die Karwoche (ή Heilige Woche): Είναι η εβδομάδα των Παθών του Χριστού πριν από το Πάσχα.
Μεγάλη Είσοδος / Große Einzug είναι μία από τις πιο κατανυκτικές και μεγαλοπρεπείς στιγμές της Θείας Λειτουργίας. Είναι η πομπή (λιτανεία) κατά την οποία ο ιερέας και ο διάκονος μεταφέρουν τα Τίμια Δώρα (το ψωμί και το κρασί) από την Πρόθεση στην Αγία Τράπεζα. Ο ιερέας εξέρχεται από τη βόρεια πύλη του Ιερού Βήματος, διασχίζει τον κυρίως ναό ανάμεσα στους πιστούς και εισέρχεται ξανά στο Ιέρο από την Ωραία Πύλη.
Μεγαλυνάρια: είναι ένας σύντομος, πανηγυρικός ύμνος της Εκκλησίας που αρχίζει συνήθως με τη λέξη «Μεγάλυνον». Ψάλλεται για να δοξάσει, να τιμήσει και να μεγαλύνει την Παναγία, τον Χριστό ή κάποιον εορταζόμενο Άγιο.
Μελισμός (από το αρχαίο ρήμα μελίζω, που σημαίνει κομματιάζω) είναι η ακριβής στιγμή που ο ιερέας τεμαχίζει τον καθαγιασμένο Αμνό(πρόσφορο) σε τέσσερα μέρη, επαναλαμβάνοντας τα λόγια: «Μελίζεται και διαμελίζεται ο Αμνός του Θεού…». Μετά την κοπή, τα τέσσερα κομμάτια τοποθετούνται πάνω στο Άγιο Δισκάριο σε σχήμα σταυρού. Το ΙΣ Ρίχνεται μέσα στο Άγιο Ποτήριο (Ένωση) μαζί με το Ζέον (ζεστό νερό), συμβολίζοντας την Ανάσταση, καθώς το σώμα ξαναβρίσκει τη θερμότητα της ζωής.
Το ΧΣ, προορίζεται αποκλειστικά για την κοινωνία των κληρικών (ιερέων και διακόνων) μέσα στο Ιερό Βήμα. Τα ΝΙ και ΚΑ, τεμαχίζονται σε πάρα πολύ μικρά κομμάτια και ρίχνονται στο Άγιο Ποτήριο για την κοινωνία των λαϊκών πιστών.
Μετακομιδή: στην εκκλησιαστική ορολογία αναφέρεται στη μεταφορά των ιερών λειψάνων ενός Αγίου από τον αρχικό τόπο ταφής ή φύλαξής τους σε έναν νέο.
Μετάνοια / die Buße ή die Reue: σημαίνει κυριολεκτικά «αλλαγή του νού», δηλαδή ριζική αλλαγή στον τρόπο σκέψης, στάσης και ζωής του ανθρώπου. Δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα λύπης, αλλά μια συνειδητή στροφή του ανθρώπου προς τον Θεό.
Μετάσταση της Θεοτόκου / Mariä Himmelfahrt: είναι το θεολογικό γεγονός, σύμφωνα με την Ορθόδοξη παράδοση, κατά το οποίο η Παναγία, τρεις ημέρες μετά την Κοίμηση και την ταφή της, αναστήθηκε και μετέστη (μεταφέρθηκε) με το σώμα στους ουρανούς. Είναι η μετάβαση από τη γη ως άνθρωπος που μεταφέρθηκε από τον Υιό της στη ζωηφόρο Θεία δόξα.
Μηναία: Δώδεκα βιβλία (ένα για κάθε μήνα) που περιέχουν τους ύμνους, τα τροπάρια και τους κανόνες για τις καθημερινές σταθερές γιορτές.
Μηνολόγιον: είναι εκκλησιαστικό λειτουργικό βιβλίο ή κείμενο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το οποίο είναι οργανωμένο ανά μήνα και περιέχει τους βίους των Αγίων ή τις ακολουθίες των σταθερών εορτών του έτους.
Μητρόπολη: Η εκκλησιαστική περιφέρεια που διοικείται από έναν Μητροπολίτη.
Μίτρα: Είναι το κάλυμμα της κεφαλής του Επισκόπου. Έχει σχήμα στέμματος, είναι διακοσμημένη με πολύτιμους λίθους, κεντήματα και μικρές εικόνες (συνήθως του Χριστού, της Παναγίας και των Ευαγγελιστών), ενώ στην κορυφή της φέρει Σταυρό.
Μνημόσυνο: είναι η ειδική ακολουθία της Εκκλησίας με την οποία οι πιστοί δέονται στον Θεό για τη συγχώρεση των αμαρτιών και την ανάπαυση της ψυχής ενός κεκοιμημένου ανθρώπου.
Μοναχός: Από τη λέξη μόνος. Σημαίνει τον άνθρωπο που ζει απομονωμένος, αφιερωμένος στον Θεό με ασκητική ζωή.
Μοιχεία: Στη θεολογία και το Εκκλησιαστικό Δίκαιο, ορίζεται η γενετήσια σχέση και μείξη ενός έγγαμου ατόμου με πρόσωπο άλλο από τον ή τη σύζυγό του. Θεωρείται ένα από τα βαρύτερα αμαρτήματα, καθώς στρέφεται άμεσα ενάντια στο μυστήριο του γάμου και διασπά την ιερότητα της οικογένειας.
Μυροδοχείο / Das Myrongefäß: Μικρό μεταλλικό σκεύος στο οποίο φυλάσσεται το Άγιο Μύρο, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως στο μυστήριο του Χρίσματος.
Μύρον (ή Άγιον Μύρον): στην εκκλησιαστική ορολογία είναι ένα ιερό, εξαιρετικά ευώδες αρωματικό έλαιο, το οποίο χρησιμοποιείται για τη μετάδοση των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος. Ονομάζεται επίσης «έλαιον ευχαριστίας» ή «χρίσμα επουράνιον» και κατέχει κεντρική θέση στη λειτουργική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το αγιασμένο έλαιο με τα 40 μυρωδικά που καθαγιάζεται τη Μ.Πέμπτη στον Πατριαρχικό ναό με ειδική τελετή και διανέμεται σε όλες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες.
Μυστική ευχή / Die geheimen Gebete: ονομάζεται η προσευχή που διαβάζει ο ιερέας χαμηλόφωνα (ψιθυριστά ή νοερά) μέσα στο Ιερό Βήμα, την ώρα που οι ψάλτες αποδίδουν κάποιον ύμνο ή ο διάκονος λέει τις αιτήσεις (τα ειρηνικά/δεήσεις). Δεν είναι κρυφές επειδή περιέχουν απαγορευμένα μυστικά, αλλά επειδή είναι βαθιά ιερώτερες και αναφέρονται στα εσωτερικά βιώματα της πίστης.
Μυστήριο / Sakrament: Θεοσύστατη τελετή (π.χ. Βάπτισμα, Ευχέλαιον, Θεία Ευχαριστία) με ορατά σημεία και αόρατη χάρη.

Ν
Νάμα / Messwein: Είναι το γλυκό, κόκκινο κρασί που χρησιμοποιείται στην Ορθόδοξη Εκκλησία για το μυστήριο της Θείας Κοινωνίας συμβολίζοντας το Αίμα του Χριστού. Παρασκευάζεται συνήθως από λιαστά σταφύλια, είναι φυσικά γλυκός, χωρίς πρόσθετα συντηρητικά, και έχει χαμηλότερη περιεκτικότητα σε αλκοόλ σε σχέση με τα κοινά κρασιά.
Ναοδομία: είναι ο ειδικός κλάδος της αρχιτεκτονικής που ασχολείται αποκλειστικά με τη μελέτη, τον σχεδιασμό και την ανέγερση των χριστιανικών ναών.Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η ναοδομία δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική ή αισθητική διαδικασία, αλλά μια εφαρμοσμένη θεολογία. Κάθε γραμμή, σχήμα, υλικό και σημείο του ναού έχει δογματικό περιεχόμενο και σκοπό έχει να προετοιμάσει τον πιστό για την κοινωνία με τον Θεό.
Νάρθηκας (ή Πρόναος): Ο πρώτος χώρος μπαίνοντας στον ναό, οφείλει το όνομά του στο ομώνυμο φυτό νάρθηξ (το γνωστό καλάμι με τον κούφιο βλαστό), επειδή το στενόμακρο σχήμα αυτού του χώρου στην είσοδο του ναού θύμιζε τη μορφή του καλαμιού. Στην αρχαία Εκκλησία, στον νάρθηκα στέκονταν όσοι προετοιμάζονταν για το Βάπτισμα (κατηχούμενοι), καθώς και οι μετανοούντες στους οποίους είχε επιβληθεί επιτίμιο απαγόρευσης εισόδου στον κυρίως ναό. Σήμερα ο νάρθηκας είναι ο χώρος όπου οι πιστοί εισέρχονται στον ναό, ανάβουν το κερί τους και προσκυνούν τις ιερές εικόνες πριν περάσουν στον κυρίως ναό. Ακόμα στον χώρο αυτό τελείται το πρώτο μέρος του Βαπτίσματος (οι αφορκισμοί) και σε ορισμένες περιπτώσεις η ακολουθία του αρραβώνα, συμβολίζοντας την πορεία εισόδου του ανθρώπου στην εν Χριστώ ζωή.
Νήψη: Η διαρκής πνευματική εγρήγορση και ο έλεγχος των λογισμών (σκέψεων), ώστε να μην εισχωρήσει στην καρδιά τίποτα κακό.
Νοερά Προσευχή:

Ξ
Ξεροφαγία: είναι η αυστηρότερη μορφή νηστείας κατά την οποία ο πιστός απέχει όχι μόνο από το κρέας και τα ζωικά παράγωγα, αλλά και από το λάδι και το κρασί, καταναλώνοντας μόνο ξηρούς καρπούς, ψωμί, νερό και ωμά φυτικά προϊόντα.
Ξενία (η) ή Φιλοξενία: είναι ο οργανωμένος χώρος ή αρχονταρίκι στα μοναστήρια (συχνά αναφέρεται και ως ξενώνας), όπου προσφέρεται δωρεάν στέγαση και τροφή στους προσκυνητές. Στη θεολογία, η «Φιλοξενία του Αβραάμ» αποτελεί την κορυφαία παλαιοδιαθηκική προδιατύπωση της Αγίας Τριάδος.
Ξύλον (το): Το μακρόστενο ξύλο που κρούουν ρυθμικά οι μοναχοί με ένα σφυράκι για να καλέσουν τους πιστούς στις ακολουθίες.
Ξύλο της Ζωής: Στην εκκλησιαστική υμνολογία αναφέρεται έτσι ο Τίμιος Σταυρός, ο οποίος αντιπαραβάλλεται με το «ξύλο της γνώσεως» του Παραδείσου από το οποίο προήλθε η πτώση των πρωτοπλάστων.

Ο
Όγδοη Ημέρα: στην εκκλησιαστική και θεολογική ορολογία συμβολίζει την υπέρβαση του παρόντος χρόνου και την είσοδο στην αιώνια ζωή, δηλαδή στη Βασιλεία του Θεού. Ενώ ο επίγειος κόσμος δημιουργήθηκε μέσα σε επτά ημέρες (κύκλος της εβδομάδας), η όγδοη ημέρα βρίσκεται έξω από αυτόν τον θνητό κύκλο.
Οικονομία: είναι η θεολογική και νομική αρχή κατά την οποία η Εκκλησία, ενεργώντας με φιλανθρωπία, παρεκκλίνει προσωρινά από την ακρίβεια των Ιερών Κανόνων για τη σωτηρία ενός πιστού.
Οικονόμος: Τιμητικός τίτλος έγγαμου ιερέα, υπεύθυνου παλαιότερα για την οικονομική διαχείριση της ενορίας ή της επισκοπής.
Οικουμενικότητα: Η παγκόσμια διάσταση της Εκκλησίας, η οποία ξεπερνά εθνικά και τοπικά σύνορα, διατηρώντας την ίδια πίστη.
Οίκος: στην εκκλησιαστική υμνολογία είναι ένα εκτενές τροπάριο που αναλύει και αναπτύσσει το νόημα της γιορτής, ακολουθώντας πάντα αμέσως μετά το Κοντάκιο.
Ομολογία: στην εκκλησιαστική ορολογία αναφέρεται στην ανοιχτή, θαρραλέα και δημόσια διακήρυξη της χριστιανικής πίστης, ιδιαίτερα σε περιόδους διωγμών ή έντονης αμφισβήτησης.
Ομολογητής: είναι ο πιστός που θα βασανιστεί ή φυλακιστεί για τον Χριστό αλλά δεν θα πεθάνει, σε αντίθεση με τον Μάρτυρα ο οποίος πεθαίνει για την πίστη του.
Ομοούσιον: είναι ο πιο σημαντικός δογματικός όρος της χριστιανικής θεολογίας. Σημαίνει ότι δύο ή περισσότερα πρόσωπα έχουν την ίδια ακριβώς ουσία, φύση και ιδιότητες. Ο όρος καθιερώθηκε για να περιγράψει τη σχέση των προσώπων της Αγίας Τριάδας.
Όνειρα: Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση και την πατερική θεολογία, τα όνειρα αντιμετωπίζονται με μεγάλη επιφύλαξη και πνευματική σύνεση. Οι Πατέρες της Εκκλησίας διδάσκουν ότι ο πιστός δεν πρέπει να πιστεύει στα όνειρα ούτε να προσπαθεί να τα ερμηνεύσει, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει στην πνευματική πλάνη. Τα όνειρα χωρίζονται γενικά σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με την προέλευσή τους:
1/Όνειρα από τον Θεό (Θεία οράματα): Είναι εξαιρετικά σπάνια και δίνονται μόνο σε ανθρώπους με καθαρή καρδιά(Πατριάρχες,Προφήτες κλπ) ή για πολύ συγκεκριμένο σκοπό (όπως τα όνειρα του Ιωσήφ στην Καινή Διαθήκη). Συνοδεύονται πάντα από βαθιά ειρήνη, ταπείνωση και πνευματική ωφέλεια, και όχι από ταραχή. 2/ Φυσικά όνειρα: Προέρχονται από τις καθημερινές σκέψεις, τις μέριμνες, τους φόβους, τις επιθυμίες ή τη φυσική κατάσταση του σώματος (π.χ. από το πολύ φαγητό). Δεν έχουν καμία πνευματική σημασία. 3/Όνειρα από τον διάβολο (Πειρασμοί): Σκοπό έχουν να ταράξουν την ψυχή, να σπείρουν τον φόβο, την απελπισία ή, αντίθετα, την υπερηφάνεια (παρουσιάζοντας ψεύτικες «αποκαλύψεις» ή δήθεν μηνύματα), ώστε ο άνθρωπος να νομίζει ότι είναι ξεχωριστός.
Ορθόδοξη θεολογία: είναι η συστηματική έκφραση της πίστης, της εμπειρίας και της διδασκαλίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία βασίζεται στην αποκάλυψη του Θεού στον άνθρωπο. Δεν αποτελεί μια απλή ακαδημαϊκή ή φιλοσοφική θεωρία, αλλά έναν βιωματικό τρόπο ζωής που στοχεύει στην ένωση του ανθρώπου με τον Θεό (Θέωση).
Ορθολογισμός: Στην ορθόδοξη θεολογία, ο ορθολογισμός (η απόλυτη εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη λογική ως μοναδική πηγή αλήθειας) αντιμετωπίζεται ως πνευματικό εμπόδιο, καθώς επιχειρεί να χωρέσει τα μυστήρια του Θεού στα στενά όρια του ανθρώπινου μυαλού.Η Εκκλησία δεν απορρίπτει τη λογική (καθώς ο άνθρωπος πλάστηκε «λογικός»), αλλά τονίζει ότι η λογική πρέπει να φωτίζεται από την πίστη.
‘Ορθρος /Das Morgengebet ή Das Matutin: είναι η Ιερά Ακολουθία που τελείται τα ξημερώματα της ημέρας, όταν υπάρχει θεία
Λειτουργία ή και όταν δεν υπάρχει. Πριν από τον Όρθρο τελείται η Προοιμιακή Προσευχή
στο σπίτι και στον Ναό το Μεσονυκτικό ή η Λιτή. Μετά τον Όρθρο ακολουθεί η Λειτουργία.
Αν δεν υπάρχει Λειτουργία, ακολουθεί η Λ΄, Γ΄ και ΣΤ΄ Ώρες με τους Μακαρισμούς και τα
Αναγνώσματα του Αποστόλου και του Ευαγγελίου. Η Ακολουθία του Όρθρου αρχίζει μεταξύ
5.00 και 9.00 (ανάλογα με τις ημέρες του έτους και τις Μητροπόλεις). Είναι ώρα προσευχής
που προστέθηκε στις αρχικές Ώρες. Όταν συνάπτεται με τον Μέγα Εσπερινό, αποτελεί την
Αγρυπνία.
Όρος: η λέξη Όρος έχει δύο εντελώς διαφορετικές και πολύ σημαντικές σημασίες, ανάλογα με το αν χρησιμοποιείται με τη θεολογική/νομική έννοια ή τη γεωγραφική/μοναστική. Ο Δογματικός Όρος (Απόφαση Συνόδου): Είναι η επίσημη, σύντομη και αμετάβλητη διατύπωση ενός δόγματος της πίστης, η οποία θεσπίζεται από μια Οικουμενική Σύνοδο. και το Ιερό Βουνό (Μοναστικό Κέντρο): Αναφέρεται σε γεωγραφικά όρη που καθιερώθηκαν ως παγκόσμια κέντρα ασκητισμού και προσευχής. Το πιο γνωστό παγκοσμίως είναι το Άγιον Όρος (Άθως), ενώ ιστορικά πολύ σημαντικά είναι το Όρος Σινά (Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης) και το Όρος των Ελαιών στα Ιεροσόλυμα.
Ουρανός: Στην θεολογική ορολογία, ο Ουρανός δεν αναφέρεται απλώς στο υλικό στερέωμα, αλλά κυρίως στην πνευματική κατάσταση της απόλυτης κοινωνίας με τον Θεό. Είναι ο τόπος της θείας παρουσίας, της μακαριότητας και της αιώνιας ζωής, ο οποίος ξεκινά να βιώνεται από την επίγεια κιόλας ζωή. Ενώ αναφέρεται και η Εκκλησία ως «Επίγειος Ουρανός». Στη λειτουργική ζωή, ο ναός θεωρείται ο ουρανός πάνω στη γη.
Οφφίκιον: είναι ένας τιμητικός τίτλος ή εκκλησιαστικό αξίωμα που απονέμεται από τον Επίσκοπο σε κληρικούς (ιερείς ή διακόνους) ως επιβράβευση για τη διακονία, το ήθος και την προσφορά τους στην Εκκλησία. Η απονομή του οφφικίου γίνεται με μια ειδική σύντομη ακολουθία (χειροθεσία) και δεν αλλάζει τον βαθμό της ιερωσύνης του κληρικού, αλλά του δίνει συγκεκριμένα προνόμια, όπως τη χρήση ειδικών αμφίων και διακριτικών.

Π
Παγκάρι: είναι το ξύλινο ή μεταλλικό έπιπλο στην είσοδο του ναού, όπου οι πιστοί παίρνουν τα κεριά και αφήνουν τον οβολό τους.
Παλαιοημερολογίτες: Μια μερίδα πιστών (Γνήσιοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί) αρνήθηκε την αλλαγή του 1924 και ακολουθεί το Παλαιό (Ιουλιανό) Ημερολόγιο τόσο για τις σταθερές όσο και για τις κινητές γιορτές (έχουν 13 ημέρες διαφορά από το Νέο).
Πάθος: είναι η ισχυρή συναισθηματική κίνηση του θυμικού (της βουλήσεως) του ανθρώπου. Οι δύο βασικές θεολογικές διαστάσεις είναι: 1/Τα Άχραντα Πάθη του Χριστού και αναφέρεται στα εκούσια (θεληματικά) σωματικά και ψυχικά υποφέρειν του Ιησού Χριστού (τη σύλληψη, τους εμπτυσμούς, τα μαστιγώματα, την πορεία προς τον Γολγοθά και τη Σταυρική Θυσία) για τη σωτηρία του ανθρωπίνου γένους. 2/ Στα Ανθρώπινα Πάθη, στα κείμενα των Νηπτικών Πατέρων (όπως του Αγίου Ιωάννη της Κλίμακος), πάθος είναι μια παρά φύσιν, ασθενής και αμαρτωλή κατάσταση της ψυχής. Συμβαίνει όταν οι φυσικές δυνάμεις και επιθυμίες του ανθρώπου διαστρέφονται, υποδουλώνονται στην αμαρτία και στρέφονται μακριά από τον Θεό.
Παννυχίδα: στην εκκλησιαστική ορολογία αναφέρεται σε μια ακολουθία που τελείται κατά τη διάρκεια της νύχτας (αγρυπνία) την παραμονή μεγάλης εορτής, σε περιπτώσεις θεομηνίας μεγάλων απειλουμένων κινδύνων-συμφορών κ.λπ.
Παραβολή:
Παράδοση Ιερά: στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η ζωντανή μετάδοση της θείας αλήθειας και της πνευματικής εμπειρίας από γενιά σε γενιά, υπό την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος. Δεν πρόκειται για μια απλή ανθρώπινη συνήθεια, λαογραφία ή στείρα προσκόλληση στο παρελθόν. Μαζί με την Αγία Γραφή, αποτελεί τη μία από τις δύο ισότιμες πηγές της Θείας Αποκάλυψης, με τη διαφορά ότι η Ιερά Παράδοση προηγείται χρονικά, καθώς η Εκκλησία υπήρχε και λειτουργούσε πριν ακόμη γραφτούν και συγκεντρωθούν τα βιβλία της Καινής Διαθήκης.
Παράκληση (κ. Παρακλητικός κανόνας) / Der Paraklesis-Kano: καθένας από τους δύο παρακλητικούς κανόνες
προς τιμήν της Θεοτόκου (Μικρός και Μεγάλος) που ψάλλεται στην εκκλησία κατά τη
διάρκεια του Δεκαπενταυγούστου (αλλά και αναγινώσκεται ως προσευχή των πιστών).
Παρακλητική / Οκτώηχος / Das Oktoechos: 1. Το λειτουργικό βιβλίο της Oρθόδοξης Eκκλησίας με κανόνες
και τροπάρια όλων των ημερών της εβδομάδας και στους οκτώ ήχους της βυζαντινής
μουσικής ΣΥΝ. Mεγάλη Oκτώηχος 2. παρακλητικός κανόνας είδος: ακολουθίας με
ικετευτικό χαρακτήρα, κυρίως προς τιμήν της Θεοτόκου: μικρός / μεγάλος κανόνας.
Παρρησία: στην εκκλησιαστική και θεολογική γλώσσα σημαίνει το θάρρος, την τόλμη και την ελευθερία λόγου που έχει μια καθαρή ψυχή απέναντι στον Θεό.Δεν πρόκειται για θράσος ή ασέβεια, αλλά για τον καρπό μιας βαθιάς, υιοθετημένης σχέσης αγάπης και εμπιστοσύνης, η οποία διώχνει τον φόβο της καταδίκης.Πριν από την απαγγελία της Κυριακής Προσευχής («Πάτερ Ημών»), ο ιερέας εύχεται να αξιωθούμε να επικαλούμαστε τον Θεό ως Πατέρα «μετά παρρησίας, ακατακρίτως». Ο πιστός, παρά την αμαρτωλότητά του, αποκτά το δικαίωμα να μιλά στον Θεό σαν παιδί προς τον πατέρα του, χάρη στη θυσία του Χριστού.
Πασχάλιο: βασίζεται στον όρο που θεσπίστηκε το 325μ.Χ. στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας. Σύμφωνα με αυτόν, το Πάσχα πρέπει να γιορτάζεται: Την πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο (Πασχαλινή Πανσέληνος) που συμβαίνει κατά ή μετά την εαρινή ισημερία (η οποία ορίστηκε συμβατικά στις 21 Μαρτίου).Αν η πανσέληνος συμπέσει Κυριακή, το Πάσχα μετατίθεται για την επόμενη Κυριακή, ώστε να μην συμπίπτει ποτέ με το εβραϊκό Πάσχα (Νομικό Φάσκα).
Πατριάρχης / Der Patriarch: Ο ανώτατος διοικητικός αρχηγός μιας Αυτοκέφαλης Εκκλησίας.
Πειρασμός /Die Versuchung : είναι μια εσωτερική ή εξωτερική πρόκληση που ωθεί τον άνθρωπο προς την αμαρτία και την απομάκρυνση από τον Θεό. Προέρχεται κυρίως από τον διάβολο (τον «πειράζοντα»), από τον εγωισμό και τα πάθη του ίδιου του ανθρώπου, ή από τις αρνητικές επιρροές του περιβάλλοντος.
Περιτομή: στην Εκκλησία έχει δύο σύντομες σημασίες: 1/Η Περιτομή του Χριστού: Δεσποτική εορτή (1η Ιανουαρίου). Ο Χριστός περιτμήθηκε την 8η ημέρα από τη γέννησή του για να αποδείξει την πραγματική ανθρώπινη φύση του και να τηρήσει τον Μωσαϊκό Νόμο. 2/ Η Πνευματική Περιτομή: Στην Καινή Διαθήκη η σωματική περιτομή καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το Βάπτισμα. Πλέον σημαίνει την πνευματική αποκοπή των παθών από την καρδιά του ανθρώπου.
Πεντηκοστάριο: είναι το λειτουργικό βιβλίο με Τροπάρια και Κανόνες για τον Εσπερινό και τον
Όρθρο των κινητών Εορτών από το Πάσχα μέχρι την Κυριακή των Αγίων Πάντων (Κυριακή
επόμενη της Πεντηκοστής).
Πετραχήλι : (Επιτραχήλιο): Το βασικότερο άμφιο του Πρεσβυτέρου και του Επισκόπου, χωρίς το οποίο δεν μπορεί να τελεστεί κανένα μυστήριο.
Πιστεύω / Das Glaubensbekenntnis: είναι η επίσημη ομολογία πίστεως των Xριστιανών που αρχίζει με τη λέξη «Πιστεύω» και αποτελείται από 12 άρθρα που συντάχθηκαν κατά τις 2 πρώτες Οικουμενικές Συνόδους.
Πίστη /Der Glaube :
Πνευματικός / der Beichtvater: είναι ο εξομολόγος (ιερέας).
Πόνος / Das Leiden: (σωματικός και ψυχικός) δεν θεωρείται τιμωρία από τον Θεό, αλλά αποτέλεσμα της πτώσης του ανθρώπου και πνευματικό φάρμακο για την ψυχή. Δεν πλάστηκε από τον Θεό. Μπήκε στη ζωή μας μετά την απομάκρυνση του ανθρώπου από την πηγή της ζωής, ως γνώρισμα της φθαρτότητας. Όταν ο άνθρωπος τον υπομένει με πίστη και χωρίς γογγυσμό, ο πόνος γίνεται μέσο κάθαρσης, ταπείνωσης και πνευματικής ωρίμανσης. Συνδέει τον πιστό με τα Παθήματα του Χριστού.
Πορνεία: στα εκκλησιαστικὰ κείμενα ορίζεται κάθε μορφὴ παραχρήσεως του γενετήσιου ενστίκτου μεταξύ αγάμων.
Πρεσβεία (τα): Τα πρεσβεία τιμής αποτελούν έναν θεμελιώδη θεσμό του Εκκλησιαστικού Δικαίου, ο οποίος καθορίζει την ιεραρχική τάξη, τα προνόμια και την τιμητική προτεραιότητα μεταξύ των τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών ή των Επισκόπων.
Πρεσβείες (των Αγίων): στην εκκλησιαστική γλώσσα σημαίνει μεσιτεία, μεσολάβηση ή προσευχή. Είναι η θερμή παράκληση και προσευχή που απευθύνει η Παναγία (Θεοτόκος) και οι Άγιοι προς τον Θεό για τη σωτηρία και τη βοήθεια των πιστών.
Πρεσβύτερος: είναι ο κοινός ιερέας που τελεί μυστήρια.
Προκείμενον: είναι ένας σύντομος, μελωδικός στίχος από τους Ψαλμούς του Δαυίδ, ο οποίος ψάλλεται κατά τη Θεία Λειτουργία ή άλλες ακολουθίες (π.χ. Εσπερινός, Μυστήρια).
Προλήψεις /Abergläubische Vorstellungen: είναι οι δοξασίες και οι πεποιθήσεις ότι ορισμένες πράξεις, αντικείμενα ή τυχαία γεγονότα μπορούν να φέρουν καλή ή κακή τύχη(Το χτύπα ξύλο, το 13, το μάτιασμα, το σπασμένο γυαλί ή καθρέφτης,η μαύρη γάτα, χυμένο αλάτι,κλπ ), χωρίς να υπάρχει καμία επιστημονική ή λογική σύνδεση μεταξύ τους. Ο Χριστιανισμός ελευθερώνει τον άνθρωπο από τις πρωτόγονες αυτές αντιλήψεις.
Πρόνοια Θεία / Die göttliche Vorsehung: είναι η δογματική διδασκαλία σύμφωνα με την οποία ο Θεός δεν δημιούργησε απλώς τον κόσμο, αλλά τον επιβλέπει, τον συντηρεί, τον κυβερνά και κατευθύνει την ιστορία και τις ζωές των ανθρώπων προς τη σωτηρία.
Προσκομιδή είναι η προετοιμασία της Μετάληψης, αποτελεί την απαραίτητη υλική και πνευματική προετοιμασία για να φτάσουμε στο κορυφαίο γεγονός της Θείας Κοινωνίας. Στην Προσκομιδή, ο ιερέας κόβει το κεντρικό κομμάτι του προσφόρου, τον «Αμνό»(που φέρει τα γράμματα ΙΣ-ΧΣ ΝΙ-ΚΑ). Τοποθετεί τον Αμνό στο Άγιο Δισκάριο και χύνει οίνο (νάμα) και νερό στο Άγιο Ποτήριο. Αυτά ακριβώς τα υλικά στοιχεία, που ετοιμάζονται στην αρχή, είναι εκείνα που θα καθαγιαστούν αργότερα στη Θεία Λειτουργία για να μεταληφθούν ως Σώμα και Αίμα Χριστού.
Προσκύνηση:
Πρόσφορο / Das Opferbrot(Das Prosphoron):
Πρόσωπον ή Υπόστασις: είναι ο κεντρικός θεολογικός όρος με τον οποίο η Ορθόδοξη Εκκλησία περιγράφει τον τρόπο ύπαρξης του Τριαδικού Θεού, αλλά και του ανθρώπου, δίνοντας έμφαση στην ετερότητα και την κοινωνία αγάπης.
Προφητεία / Die Weissagung: (ανάγνωσμα) περικοπή της Παλαιάς Διαθήκης (προερχόμενη από προφητικό
βιβλίο) που διαβάζεται κατά τους εορταστικούς εσπερινούς μετά την Επιλύχνιο Ευχαριστία.
Προφητεία (η)/Die Prophetie ή die kirchenprophetische Aussage(ως απόλυτη έννοια) . Σημαίνει την αποκάλυψη μελλοντικών γεγονότων ή την επικοινωνία μιας ανώτερης αλήθειας μέσω ενός ανθρώπου (του προφήτη) που λειτουργεί ως μεσάζοντας. Στην Ορθοδοξία είναι η η μεταφορά του θελήματος του Θεού στους ανθρώπους από τους προφήτες.
Πρωτοπρεσβύτερος / Der Erzpriester: Ο ανώτερος τιμητικός τίτλος για τους έγγαμους ιερείς. Φέρει ως διακριτικό το επιγονάτιο και σταυρό.

Ρ
Ριπίδιον: Στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, τα ριπίδια ήταν κάτι σαν βεντάλια και τα κατασκεύαζαν από δέρμα, φτερά ή λεπτό ύφασμα. Οι διάκονοι τα κουνούσαν απαλά πάνω από τα Τίμια Δώρα (το Σώμα και το Αίμα του Χριστού) κατά τη Θεία Λειτουργία για πρακτικό λόγο: να απομακρύνουν τα έντομα (μύγες κ.λπ.). Σήμερα η χρήση τους είναι καθαρά συμβολική και τελετουργική ο Λειτουργός κινεί τον «Αέρα» πάνω από τα Τίμια Δώρα,την ώρα που ακούγεται η εκφώνηση «Στώμεν καλώς, στώμεν μετά φόβου…».. Συμβολίζουν την αόρατη παρουσία των Αγγέλων και των Σεραφείμ που περιβάλλουν το Άγιο Θυσιαστήριο με δέος.
Σημείωση: Στα εκκλησιαστικά είδη, η λέξη «ριπίδιο» χρησιμοποιείται επίσης για να περιγράψει τα μικρά, τετράγωνα ή κυκλικά κεντητά υφάσματα που τοποθετούνται ως προστατευτικά καλύμματα πάνω από το Άγιο Δισκοπότηρο.
Ριπίδια: Το εκκλησιαστικό ριπίδιο (συχνά αναφέρεται στον πληθυντικό ως τα ριπίδια ή εξαπτέρυγα) είναι ένας μεταλλικός κυκλικός δίσκος στερεωμένος στην άκρη ενός μακριού ξύλινου κονταριού. Πάνω στον μεταλλικό δίσκο εικονίζεται ανάγλυφα ένα εξαπτέρυγο Σεραφείμ (άγγελος με έξι φτερά).

Σ
Σάββατο: Λέξη εβραϊκή που σημαίνει αργία για θρησκευτικό σκοπό αλλά και ανάπαυση. Μετά τις έξι ημέρες της Δημιουργίας ο Θεός αναπαύθηκε τήν έβδομη ήμέρα, το Σάββατο. Αλλά και o Χριστός το Σάββατο αναπαύθηκε μετά τη Σταύρωσή Του και εκήρυξε στους μέχρι τότε κεκοιμημένους στον Άδη. Γι’αυτό κάθε Σάββατο η Εκκλησία θυμάται τους αναπαυμένους, τους κοιμηθέντας και τελεί τα μνημοσυνά τους.
Σάκκος: Είναι το κύριο, εξωτερικό ένδυμα του Επισκόπου κατά τη Θεία Λειτουργία. Έχει σχήμα Τ, είναι ανοιχτός στα πλάγια (ενώνεται με κουδουνάκια ή κορδόνια) και έχει κοντά μανίκια. Αρχικά ήταν αυτοκρατορικό ένδυμα των Βυζαντινών αυτοκρατόρων, το οποίο παραχωρήθηκε στους Πατριάρχες και αργότερα σε όλους τους Επισκόπους.
Σαρανταήμερα (40 ημέρες): Συμβολίζουν την Ανάληψη του Χριστού και είναι το πιο κεντρικό μνημόσυνο στην ορθόδοξη παράδοση, καθώς σφραγίζουν έναν πλήρη κύκλο για την ψυχή.
Σαρανταλείτουργο: είναι μια καθιερωμένη λατρευτική πράξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας, κατά την οποία τελείται η Θεία Λειτουργία για σαράντα συνεχόμενες ημέρες, με σκοπό την προσευχή υπέρ υγείας των ζώντων και υπέρ αναπαύσεως των κεκοιμημένων.
Σαραντισμός: είναι η εκκλησιαστική ακολουθία και το θρησκευτικό έθιμο κατά το οποίο η μητέρα και το βρέφος προσέρχονται στον Ναό, όταν το παιδί συμπληρώσει σαράντα ημέρες από τη γέννησή του, για να λάβουν την ευλογία του ιερέα. Η πράξη αυτή αποτελεί την επίσημη είσοδο και εισαγωγή του παιδιού στην εκκλησιαστική κοινότητα, γι’ αυτό και η ακολουθία ονομάζεται επίσημα «Εκκλησιασμός».
Σκηνή του Μαρτυρίου: ήταν ο πρώτος, μεταφερόμενος τόπος λατρείας των Ισραηλιτών στην Παλαιά Διαθήκη. Κατασκευάστηκε από τον Μωυσή στην έρημο του Σινά, καθ’ υπόδειξη του Θεού, και αποτελούσε το ορατό σύμβολο της παρουσίας Του ανάμεσα στον λαό Του κατά την 40ετή πορεία προς τη Γη της Επαγγελίας.
Σκήνωμα / das Reliquie: (ή ιερό λείψανο)ενός Αγίου είναι το νεκρό σώμα του, το οποίο τιμάται στην Ορθόδοξη παράδοση ως φορέας της Θείας Χάρης. Πολλά σκηνώματα παραμένουν άφθορα (αδιάφθορα) με την πάροδο του χρόνου, αποτελώντας αποδείξεις της αγιότητας.
Σκήτη: Μικρός οργανωμένος μοναστικός οικισμός που υπάγεται σε μια μεγάλη Μονή (Κυρίαρχη Μονή). Αποτελείται από Καλύβες ή Κελιά.
Σολέας: Το υπερυψωμένο τμήμα του ναού πριν από το Ιερό Βήμα, όπου τελούνται τα μυστήρια και οι σύντομες τελετές.
Στασίδι είναι το ειδικό, ξύλινο κάθισμα που είναι κινητό και ανακλινόμενο προς τα πάνω, βρίσκεται τοποθετημένο κατά μήκος των τοίχων ή γύρω από τους κίονες στο εσωτερικό των ορθόδοξων χριστιανικών ναών. Επιτρέπει στον πιστό να κάθεται (όταν η ακολουθία το επιτρέπει), να στέκεται όρθιος με άνεση, ή να μπορεί να ξεκουράζει τα χέρια του στα πλαϊνά μπράτσα και να στηρίζει το σώμα του χωρίς να κάθεται.
Σταυροειδής ναός / Die Kreuzkuppelkirche: (ή πιο ολοκληρωμένα: Σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με τρούλο) αποτελεί την κορυφαία εξέλιξη της βυζαντινής ναοδομίας. Εμφανίστηκε γύρω στον 8ο-9ο αιώνα και αντικατέστησε σταδιακά την παλαιοχριστιανική Βασιλική, κυριαρχώντας σε ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο μέχρι και σήμερα.
Σταυροθήκες: είναι πολύτιμα, περίτεχνα δοχεία ή θήκες που κατασκευάζονται για τη φύλαξη, την προστασία και την έκθεση σε προσκύνημα των τεμαχίων του Τιμίου Σταυρού.
Σταυρός: Το κορυφαίο ιερό σύμβολο του Χριστιανισμού, το οποίο από όργανο θανατικής ποινής μετατράπηκε σε σύμβολο νίκης κατά του θανάτου, θυσίας και αγάπης.
Σταυρός (Αρχιερατικός) / Das Bischofskreuz: κρέμεται στο στήθος του Επισκόπου , δίπλα ή πίσω από το εγκόλπιο.
Στέφανα:
Στιχάριο: Είναι το πρώτο, ποδήρες (μακρύ μέχρι τα πόδια) ένδυμα με ευρέα μανίκια που φορά ο Αρχιερέας (το φορούν επίσης οι Διάκονοι και οι Ιερείς). Για τους Επισκόπους είναι συνήθως λευκό ή λαμπρό και φέρει κάθετες ρίγες (ποταμούς).
Στιχηρά: (ή στιχηρά τροπάρια) είναι μια συγκεκριμένη κατηγορία εκκλησιαστικών ύμνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, οι οποίοι ψάλλονται πάντα μετά από την ανάγνωση ή την ψαλμωδία ενός στίχου από τους Ψαλμούς της Παλαιάς Διαθήκης.
Συγγένεια / Die Verwandtschaft: Στο πλαίσιο των θεολογικών και εκκλησιαστικών αναζητήσεων, η συγγένεια χωρίζεται σε τρεις βασικές κατηγορίες, οι οποίες εξετάζονται αυστηρά από το Εκκλησιαστικό Δίκαιο, κυρίως για τον καθορισμό των κωλυμάτων γάμου (ποιοι συγγενείς δεν επιτρέπεται να παντρευτούν μεταξύ τους).
Σύμβολον / Das Symbolon: Στην ορθόδοξη λατρεία, σχεδόν κάθε αντικείμενο, κίνηση ή τέχνη έχει συμβολικό χαρακτήρα, λειτουργώντας ως γέφυρα ανάμεσα στον υλικό και τον πνευματικό κόσμο.
Συναξάριο /Das Synaxarion: είναι βιβλίο ή κείμενο που περιέχει τους βίους και τα κατορθώματα των Αγίων ή Μαρτύρων , διατεταγμένα σύμφωνα με την ημέρα που γιορτάζουν.[που έχει συναχθεί από πολλές πηγές] [Ίσως λέγεται έτσι, και επειδή διαβαζόταν στη Σύναξη για τη μνήμη του Μάρτυρα]
Σύνοδος: είναι το ανώτατο συλλογικό διοικητικό και νομοθετικό όργανο της Εκκλησίας, το οποίο συγκαλείται για τη λήψη αποφάσεων σε θέματα πίστης (δόγματος), λατρείας και εκκλησιαστικής διοίκησης, αποτελούμενο από Επισκόπους.
Συστολή: Το συμμάζεμα (από το συστέλλω=συμμαζεύω) από το Αντιμήνσιο όλων των Μαργαριτών και από το Δισκαριο όλων των Μερίδων μέσα στο Άγιο Ποτήριο και η ιερή διαδικασία κατά την οποία ο ιερέας ή ο διάκονος καταλύει (καταναλώνει) ό,τι έχει απομείνει από το Σώμα και το Αίμα του Χριστού μέσα στο Άγιο Ποτήριο μετά τη Θεία Κοινωνία των πιστών.
Σχίσμα / Das Schisma: είναι η επίσημη διάσπαση, διαίρεση ή απόσχιση μιας ομάδας πιστών ή μιας τοπικής Εκκλησίας από την ενότητα της καθολικής Εκκλησίας, συνήθως λόγω διαφωνιών σε θέματα διοίκησης, πειθαρχίας ή εθίμων, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει δογματική διαφορά (αίρεση).
Σχήμα (Μικρό ή Μεγάλο): Η τελική υπόσχεση και η πνευματική βαθμίδα ενός μοναχού.
Σχολαστικισμός: είναι το κυρίαρχο θεολογικό και φιλοσοφικό ρεύμα του Δυτικού Μεσαίωνα (11ος – 14ος αιώνας), το οποίο προσπάθησε να ερμηνεύσει, να συστηματοποιήσει και να υπερασπιστεί τα χριστιανικά δόγματα χρησιμοποιώντας την αυστηρή λογική, κυρίως μέσα από τη φιλοσοφία του Αριστοτέλη.

Τ
Τέμπλο (ή εικονοστάσιο) / die Ikonostase : είναι το αρχιτεκτονικό διάφραγμα που χωρίζει τον κυρίως ναό από το Ιερό Βήμα στην Χριστιανική Ορθόδοξη εκκλησία. Συμβολίζει το σύνορο μεταξύ του ουράνιου και του επίγειου χώρου, λειτουργώντας παράλληλα ως βάση για την τοποθέτηση ιερών εικόνων.
Τίμια Δώρα / Die Heiligen Gaben : είναι ο άρτος (πρόσφορο) και ο οίνος (νάμα) που προσφέρονται από τους πιστούς για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας. Ο όρος περιγράφει τα υλικά αυτά στοιχεία σε όλα τα στάδια της λατρείας, αποκτώντας διαφορετικό θεολογικό βάρος πριν και μετά τον καθαγιασμό τους.
Τίμιο Ξύλο / Die Kreuzreliquie(Das Wahre Kreuz):  ονομάζονται τα διασωθέντα τεμάχια από το αυθεντικό ξύλο του Σταυρού πάνω στον οποίο σταυρώθηκε ο Ιησούς Χριστός. Θεωρείται το πολυτιμότερο και ιερότερο κειμήλιο του χριστιανικού κόσμου.
Τιμητική Προσκύνηση (ή Δουλεία):  Είναι η απόδοση τιμής, σεβασμού και αγάπης σε πρόσωπα ή αντικείμενα που αγιάστηκαν από τον Θεό. Αποδίδεται στην Παναγία, στους Αγίους, στον Τίμιο Σταυρό, στα Ιερά Λείψανα και στις Εικόνες.
Τιτουλάριος: είναι ο κληρικός (συνήθως Επίσκοπος ή Μητροπολίτης) ο οποίος φέρει τον τίτλο μιας ιστορικής ή παλαιάς επισκοπής που δεν υφίσταται πλέον στην πράξη (π.χ. επειδή έχει εκλείψει το χριστιανικό ποίμνιο σε αυτή την περιοχή), χωρίς να ασκεί πραγματική διοικητική εξουσία στη συγκεκριμένη περιφέρεια.
Τράπεζα: Η κοινή αίθουσα φαγητού των μοναχών, η οποία θεωρείται προέκταση του ναού και είναι χτισμένη συνήθως απέναντι από το Καθολικό.
Τριαδικός Κανών: Ο Κανόνας που έχει ως υμνολογικό θέμα την Αγία Τριάδα. Διαβάζεται την Κυριακή στην ακολουθία τού Μεσονυκτικού.
Τριήμερα (3 ημέρες): Τα «τριήμερα» αποτελούν το πρώτο επίσημο μνημόσυνο μετά την κηδεία. Ψάλλεται σύντομη επιμνημόσυνη δέηση πάνω από τον τάφο ή στην εκκλησία. Είναι η σύνδεση του θανάτου του ανθρώπου με την τριήμερη ταφή και την Ανάσταση του Ιησού Χριστού.
Τριπλοκάμπτωρ(der ostkirchliche Bischofsstab): (ή τριπλοκάμπτωρος ράβδος) αναφέρεται σε μια αρχιερατική ράβδο (πατερίτσα) που φέρει τρεις καμπύλες ή τρία φίδια στο επάνω μέρος της. αποτελεί μια πιο σπάνια, σύνθετη παραλλαγή του διπλοκάμπτωρ (με τα δύο φίδια). Ενώ τα δύο φίδια στον διπλοκάμπτορα συμβολίζουν τη φρόνηση, η προσθήκη της τρίτης καμπύλης ή του τρίτου όφεως παραπέμπει άμεσα στον δογματικό συμβολισμό της Αγίας Τριάδος (Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα). Δηλώνει ότι ο Επίσκοπος διοικεί, ποιμαίνει και διδάσκει το ποίμνιό του στο όνομα της Τριαδικής Θεότητας.
Τρισάγιος ύμνος / das Trisagion: είναι ο ύμνος που επαναλαμβάνει τρεις φορές το «Ἅγιος” (Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς») και έχει κεντρική θέση στη Θεία Λειτουργία (πριν
τα αναγνώσματα).
Τριώδιο / Die Triodion-Zeit: είναι η περίοδος των τριών εβδομάδων των Απόκρεω [επειδή τότε ψάλλεται το Τριώδιο]
και της Τεσσαρακοστής έως το Μεγάλο Σάββατο. Γενικά κάθε τι που ψάλλεται στον Ναό.
[Λέγεται έτσι Triodion, επειδή έχει ορισμένο τρόπο (ήχο) ψαλμωδίας].
Τροπάριο / Der gottesdienstliche Gesang: 1. Μικρός Ύμνος που δηλώνει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ψάλλεται σε
διάφορες περιστάσεις 2. Η Στροφή του Κανόνα που ψάλλεται σύμφωνα με τον Ειρμό.
Τρούλος / Die Kuppel: (ή Θόλος) είναι το πιο χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο των ορθόδοξων ναών (βυζαντινού ρυθμού) και έχει βαθύτατο θεολογικό και δογματικό συμβολισμό. Στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, ο τρούλος συμβολίζει τον Ουρανό, ο οποίος κατεβαίνει στη γη για να αγκαλιάσει την ανθρωπότητα.
Τυπικό: (δίπτυχα) (α) Λειτουργικό βιβλίο που περιλαµβάνει την τυπική διάταξη των
ακολουθιών της Oρθόδοξης Eκκλησίας κατά τη διάρκεια του εκκλησιαστικού έτους (β)
(συνεκδ.) η ίδια η τυπική διάταξη των ακολουθιών.
Τυπολάτρης: Ο άνθρωπος που είναι προσηλωμένος στους τύπους της λατρείας και αδιαφορεί για την ουσία της, αποτελεί μια σοβαρή πνευματική εκτροπή, η οποία καταδικάζεται έντονα τόσο στην Αγία Γραφή όσο και στην πατερική παράδοση. Προσκολλάται στους τύπους σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μοιάζει με θρησκόληπτο ή ειδωλολάτρη.

Υ
Υμνογραφία (Υπακοή): Στη βυζαντινή μουσική είναι ένα συγκεκριμένο σύντομο τροπάριο του Όρθρου, το οποίο παλαιότερα έψαλλε ο ψάλτης και επαναλάμβανε («υπάκουε») ο λαός.
Υπακοή: Θεωρείται θεμελιώδης αρετή και συνδέεται με την ελεύθερη επιλογή του πιστού να ευθυγραμμίσει το θέλημά του με το θέλημα του Θεού.
Στον Μοναχισμό αποτελεί μία από τις τρεις βασικές μοναχικές υποσχέσεις (μαζί με την ακτημοσύνη και την παρθενία), όπου ο μοναχός κάνει υπακοή στον Γέροντα ή τον Ηγούμενο για την πνευματική του καθοδήγηση.
Υπερδούλεια (Υπέρμετρη Τιμή): Αποκλειστικά στην Παναγία (Θεοτόκο), ως το ανώτερο από όλα τα κτίσματα (ανθρώπους και αγγέλους).
Ύψωμα:  Όταν ο παπάς ετοιμάζει τη Θεία Λειτουργία, παίρνει το πρόσφορο και κόβει με ένα ειδικό μαχαιράκι το τετράγωνο κέντρο του, εκεί που η σφραγίδα γράφει IC XC NIKA (αυτό το κεντρικό κομμάτι ονομάζεται Αμνός). Το υπόλοιπο κομμάτι της σφραγίδας (ή παρόμοια κεντρικά κομμάτια από άλλα πρόσφορα που «υψώθηκαν» και διαβάστηκαν στην Πρόθεση) ο ιερέας δεν το κόβει σε μικρά κομματάκια για αντίδωρο. Το κρατάει ολόκληρο, το τυλίγει σε ένα λευκό χαρτί και το δίνει ως ειδική ευλογία σε αυτόν που έφτιαξε/έφερε το πρόσφορο ή σε κάποιον που γιορτάζει. Αυτό το τυλιγμένο κομμάτι οι πιστοί το λένε «ύψωμα».

Φ
Φανατισμός: Η ακραία μορφή θρησκοληψίας, όπου η πίστη εργαλειοποιείται για να δικαιολογήσει τη βία, τους ιερούς πολέμους και τις θρησκευτικές στάσεις που χαρακτηρίζονται από την απόλυτη, άκαμπτη και κατά γράμμα προσκόλληση στις θεμελιώδεις αρχές μιας πίστης.
Φαρισαϊσμός: είναι η στάση ζωής που χαρακτηρίζεται από υποκρισία, τυπολατρία και επίδειξη ηθικής ή θρησκευτικής ανωτερότητας, ενώ στο βάθος απουσιάζει η ειλικρίνεια και η αγάπη. Στα Ευαγγέλια, ο Ιησούς Χριστός άσκησε δριμύτατη κριτική στους Φαρισαίους (τα περίφημα «Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί»).
Φήμη του Επισκόπου: (ή του Μητροπολίτη/Αρχιεπισκόπου/Πατριάρχη) είναι ένας σύντομος, πανηγυρικός ύμνος που ψάλλεται προς τιμήν του εν ενεργεία τοπικού ιεράρχη.
Φυλακή (ή φυλακείον): Στο Άγιον Όρος και σε άλλα μεγάλα κοινόβια μοναστήρια ονομάζεται η νυχτερινή σκοπιά ή περιπολία. Ο μοναχός που έχει αυτό το διακόνημα (ο ορισμένος φύλακας της μονής) περιφέρεται στους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους του μοναστηριού κατά τη διάρκεια της νύχτας.Η προστασία της μονής από τυχόν κινδύνους (π.χ. πυρκαγιά, που αποτελεί τον μεγαλύτερο φόβο των παλαιών κτισμάτων) αλλά και η τήρηση της ησυχίας, ενώ παράλληλα ο μοναχός κάνει τη δική του νυχτερινή πνευματική προσευχή (νοερά προσευχή).
Φυλακή των Αισθήσεων: (Ασκητικός Όρος): Σημαίνει τον εκούσιο περιορισμό και έλεγχο των αισθήσεων (των ματιών, των αυτιών, της γλώσσας) από τον χριστιανό, ώστε να μην εισέρχονται στον νου πονηροί λογισμοί και ερεθίσματα που οδηγούν στην αμαρτία.
Φυλακτό:(ή αλλιώς χαϊμαλί) είναι ένα μικρό αντικείμενο ευλογίας που φέρουν πάνω τους οι πιστοί για προστασία, το οποίο όμως έχει συγκεκριμένους κανόνες για να μην αγγίζει τα όρια της δεισιδαιμονίας. Ένα γνήσιο εκκλησιαστικό φυλακτό είναι συνήθως ένα μικρό υφασμάτινο μαξιλαράκι (συχνά τριγωνικό ή τετράγωνο) που φτιάχνεται σε μοναστήρια και περιλαμβάνει: Κομματάκια από βαμβάκι εμβαπτισμένο σε Άγιο Μύρο, λάδι από την καντήλα ενός θαυματουργού Αγίου ή λείψανα Αγίων, συχνά περιέχει βαμβάκι με το οποίο έχουν καθαριστεί άγια λείψανα ή εικόνες ή αποξηραμένα άνθη από τον Επιτάφιο, από την τελετή της Σταυροπροσκυνήσεως ή από τη γιορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Φύλο: Σύμφωνα με τη Γένεση, ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο «άρσεν και θήλυ». Τα δύο φύλα θεωρούνται ισότιμα, πλασμένα «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» Θεού, συμπληρώνοντας το ένα το άλλο. Στην πνευματική ζωή και στη Βασιλεία του Θεού, οι έμφυλες διακρίσεις ατονούν. Όπως αναφέρει ο Απόστολος Παύλος, «ουκ ένι άρσεν και θήλυ· πάντες γαρ υμείς εις εστέ εν Χριστώ Ιησού» (δεν υπάρχει άνδρας και γυναίκα, διότι όλοι είστε ένας χάρη στον Ιησού Χριστό). Ενώ από τον ίδιο τον Κύριο γνωρίζουμε (Ματ.κβ΄, 30) ότι στην άλλη ζωή, μετά την ανάσταση των νεκρών θα καταργηθεί η διάκριση των δύο φύλων και θα ζούμε σαν άγγελοι. 
Φώτισμα: (ή φωτισμός) είναι ένας βαθύς πνευματικός όρος που ταυτίζεται κυρίως με το Μυστήριο του Αγίου Βαπτίσματος. Τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες ήταν που το Βάπτισμα ονομάζεται επίσημα «Φώτισμα».
Φωτισμός: Η είσοδος των ατόμων στο φως του Χριστού, πού είναι επακόλουθο του βαπτίσματος. Στην ασκητική παράδοση, ο «φωτισμός» αποτελεί το ενδιάμεσο στάδιο της πνευματικής πορείας του χριστιανού (μετά την κάθαρση από τα πάθη και πριν τη θέωση).
Φωτισμός του Νου: Η πνευματική κατάσταση κατά την οποία ο Θεός καθαρίζει τη σκέψη του ανθρώπου, χαρίζοντάς του τη δυνατότητα να ξεχωρίζει το καλό από το κακό (διάκριση) και να κατανοεί το θέλημα του Θεού.
Φωτοσβέστης(εργαλείο): ονομάζεται το ειδικό μεταλλικό ραβδί που χρησιμοποιούν οι νεωκόροι ή οι μοναχοί για να σβήνουν τα ψηλά κεριά και τα καντήλια του ναού.
Φωτοσβέστης: ο όρος συνοδεύεται από τον προσδιορισμό «εκκλησιαστικός σκοταδιστής», αναφέρεται σε μέλη του κλήρου, θεολόγους ή εκκλησιαστικές δομές που χρησιμοποιούν τη θρησκευτική εξουσία για να πολεμήσουν τις επιστημονικές ανακαλύψεις, τα γράμματα και τις ιδέες του Διαφωτισμού.

Χ
Χαιρετισμοί / die Grußworte an die Gottesmutter: ονομασία του Ακάθιστου Ύμνου (λέγεται έτσι λόγω της πολλαπλής επανάληψης των «Χαίρε» που απευθύνονται στη Θεοτόκο).
Χάρις: η Θεία Χάρις (ή απλώς Χάρη) είναι η άκτιστη (μη δημιουργημένη) ενέργεια του Θεού, η οποία πηγάζει από την Αγία Τριάδα και προσφέρεται δωρεάν στον άνθρωπο για τη σωτηρία, τον αγιασμό και τη θέωσή του.
Χαρμολύπη: Η σύνθετη ψυχική κατάσταση του πιστού κατά τον πνευματικό του αγώνα, όπου μετά τα δάκρυα της μετανοίας και της συντριβής έρχεται η χαρά και η αγαλλίαση της συγχωρήσεως.
Χειροτονία / Die Priesterweihe:
Χερουβικό / Der Cherubimhymnus: είναι ο ύμνος της Θείας Λειτουργίας που αρχίζει με τη φράση «Οἱ τὰ Χερουβείμ μυστικῶς εἰκονίζοντες…» και ψάλλεται σε πολύ αργό μέλος μετά τα αναγνώσματα· στο
τέλος του γίνεται η μεταφορά εν πομπή των Τιμίων Δώρων προς την Αγία Τράπεζα.
Χοροί ψαλτών: Στο αναλόγιο (στα σκαλιά του Ιερού) υπάρχουν συνήθως δύο χοροί ψαλτών: Ο Δεξιός Χορός (Πρωτοψάλτης): Αντιπροσωπεύει ιστορικά τον θρίαμβο και τη χαρά και ο Αριστερός Χορός (Λαμπαδάριος): Αντιπροσωπεύει την κατάνυξη και την ταπεινοφροσύνη. Οι δύο χοροί ψάλλουν εναλλάξ, συμβολίζοντας τον διάλογο της Εκκλησίας με τον Θεό ή την ανταπόκριση των δύο ταγμάτων των Αγγέλων (Σεραφείμ και Χερουβείμ).
Χριστιανική σκέψη / Christliches Denken: είναι το σύνολο των ιδεών, της φιλοσοφίας, της γραμματείας και του πνευματικού στοχασμού που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια των αιώνων με βάση τη διδασκαλία του Ιησού Χριστού. Δεν αποτελεί ένα στατικό σύστημα κανόνων, αλλά μια ζωντανή πνευματική παράδοση που διαμόρφωσε καθοριστικά τον παγκόσμιο πολιτισμό, τη φιλοσοφία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις επιστήμες.
Χύμα: (ή ορθότερα «χυμαίον») είναι επίσημος τεχνικός όρος για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να απαγγέλλονται συγκεκριμένα κείμενα. Σημαίνει ότι ένα κείμενο (π.χ. οι Ψαλμοί, ο Εξάψαλμος, οι Ώρες ή οι Πράξεις των Αποστόλων) διαβάζεται απλά, στρωτά και έμμετρα, χωρίς ψαλμωδία, θεατρινισμούς ή αυξομειώσεις του τόνου της φωνής. Ώστε να μην αποσπάται ο νους των πιστών από την επίδειξη φωνητικών ικανοτήτων του αναγνώστη, επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν καθαρά στα νοήματα των προσευχών.
Χωρεπίσκοπος: είναι ένας ιστορικός εκκλησιαστικός θεσμός που αναφέρεται σε έναν βοηθό Επίσκοπο, ο οποίος είχε υπό την πνευματική του εποπτεία τις αγροτικές περιοχές και τα χωριά μιας μεγάλης επισκοπικής περιφέρειας.

Ψ
Ψαλμωδία: (από τις λέξεις ψαλμός + ᾠδή) είναι η τέχνη και η πράξη της μελωδικής απαγγελίας ή του τραγουδιού θρησκευτικών ύμνων και ψαλμών κατά τη διάρκεια της λατρείας. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η ψαλμωδία αποτελεί το κύριο μέσο έκφρασης της προσευχής και της θεολογίας και εκφράζεται μέσα από τη Βυζαντινή Μουσική.
Ψαλμοί ή Ψαλτήρι/ Das Psalmenbuch ή der Psalter: (Bιβλίο της Π.Δ.) που περιλαµβάνει 150 ψαλµούς, οι οποίοι αποδίδονται (κατά
µεγάλο µέρος) στον Δαβίδ· θεωρείται το αντιπροσωπευτικότερο έργο της λυρικής
θρησκευτικής ποίησης. ΣΥΝ. Ψαλτήρι(ο).
Ψαλμός / Der Psalm: είναι κείμενο από τους ψαλμούς του Δαβίδ ως μεμονωμένο θρησκευτικό ποίημα/ύμνος.
Ψευδεπίγραφα: είναι ένας φιλολογικός και θεολογικός όρος που αναφέρεται σε κείμενα ή έργα Ευαγγέλια, Πράξεις, Επιστολές καί Αποκαλύψεις στα οποία ο συντάκτης τους υπέγραψε με ψευδές όνομα π.χ. το όνομα ενός συγγραφέα του παρελθόντος, συνήθως Αποστόλου για να δώσουν σ’αυτά μεγαλύτερη αξία.
Ψυχή: είναι η άυλη, λογική και αθάνατη ουσία του ανθρώπου, η οποία δημιουργήθηκε από τον Θεό «κατ’ εικόνα» Του και ζωοποιεί το σώμα. Μετά τον σωματικό θάνατο, η ψυχή χωρίζεται από το σώμα και εισέρχεται στη λεγόμενη «Μέση Κατάσταση». Προγεύεται τον Παράδεισο ή την Κόλαση, ανάλογα με την πνευματική της κατάσταση, χωρίς όμως αυτή η κρίση να είναι η τελική. Η οριστική δικαίωση ή καταδίκη θα γίνει κατά τη Δευτέρα Παρουσία, όταν οι ψυχές θα ενωθούν ξανά με τα αναστημένα και άφθαρτα σώματά.
Ψυχοσάββατο (ή Ψυχογιορτή) /Allerseelen: Καθιερωμένη ημέρα κοινής προσευχής και μνημοσύνου στην Ορθοδοξία για τις ψυχές όλων των κεκοιμημένων. Τελείται δύο φορές τον χρόνο σε κινητές ημερομηνίες (πριν από την Απόκρεω και πριν από την Πεντηκοστή), με ιδιαίτερη έμφαση στο δεύτερο, που έχει καθολικό χαρακτήρα ακόμη και για όσους δεν έχουν κανέναν να τους μνημονεύσει.

Ω
Ωδές / Die biblischen Lobgesänge (Die Oden): είναι καθένα από τα εννέα άσµατα της Aκολουθίας του Όρθρου, το περιεχόµενο των οποίων έχει ληφθεί από την Aγ. Γραφή και τα οποία περιλαµβάνονται στο Ψαλτήριο.
Ωμοφόριο / Das Pallium(Das Omophorion): Το διακριτικό άμφιο του Επισκόπου που φοριέται στους ώμους και συμβολίζει τη χαμένη προβατίνα (τον αμαρτωλό άνθρωπο) που κουβαλά ο Χριστός. Είναι το πιο σημαντικό αρχιερατικό άμφιο, χωρίς το οποίο ο Επίσκοπος δεν μπορεί να τελέσει κανένα μυστήριο. Πρόκειται για μια μακρόστενη λωρίδα υφάσματος διακοσμημένη με σταυρούς, η οποία περιβάλλει τους ώμους («ώμος» + «φέρω») και κρέμεται μπροστά και πίσω. Διακρίνεται σε Μεγάλο (στην αρχή της Λειτουργίας) και Μικρό (μετά το Ευαγγέλιο).
Ώρες (Ακολουθία) / Das Stundengebet: Είναι οι τέσσερις τακτές ηµερήσιες ακολουθίες που σήµερα ψάλλονται κυρίως στις µονές και αντιστοιχούν στις τέσσερις βασικές ώρες της ηµέρας: Μεγάλες Ώρες
(κατά την παραµονή των Θεοφανείων, των Xριστουγέννων και της M. Παρασκευής).
Ωρολόγιον / Das Horologion: Περιέχει τις ακολουθίες των ωρών της ημέρας (Όρθρος, Εσπερινός, Απόδειπνο).